Homiladorlikning 21-haftasi

Homilador ayollarning umumiy holati, odatda, birinchi trimestrga nisbatan sezilarli darajada o‘zgarmaydi.

Bu muddatga kelib, homila harakatlarini allaqachon aniq his qilasiz. Chaqaloqlar ona qornida ko‘proq tungi hayot tarzini kechiradilar. Ular tunda faolroq bo‘ladilar, kunduzi esa ko‘proq uxlash uchun tanaffus qiladilar. Kechasi chaqaloq homila atrofidagi suvlarida mushaklarini faol mashq qiladi, suzadi, ag‘dariladi. Qo‘l va oyoqlarini cho‘zadi. Bunday «akrobatik mashqlar» ko‘pincha bo‘lajak onaning uyqusiga xalaqit beradi. Bu muddatda homila harakatlanganda og‘riq sezmaysiz, chunki uning mushaklari hali yetarlicha kuchli emas.

Vazningiz ortishda davom etadi. Haftasiga 300–400 g vazn qo‘shilishi me’yor hisoblanadi. Vazn ortishini nazorat qilib borishga harakat qiling.

Bu muddatga kelib, bachadoningiz taxminan kindikdan 2 sm yuqorida joylashadi. Bachadon oshqozonga bosim bera boshlagani sababli, odatdagi porsiyangizni yeganingizdan so‘ng og‘irlik va ortiqcha ovqat yegandek hissiyot paydo bo‘lishi mumkin. Oshqozon uchun bo‘sh joy asta-sekin kamayib boradi. Shuning uchun porsiya hajmini qayta ko‘rib chiqishingiz ma’qul.

Tana va yuz terisida pigment dog‘lari paydo bo‘lishi mumkin. Bu estrogen gormoni darajasining yuqoriligi bilan bog‘liq. Hozircha ulardan xalos bo‘lishning imkoni yo‘q. Teringizni to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nurlaridan himoya qilishga va SPF himoyali kremlardan foydalanishga harakat qiling.

Homiladorlikning 21-haftasida kindik unchalik chuqur emasligini va biroz tekislanganini sezishingiz mumkin. Bu bachadonning o‘sishi tufayli sodir bo‘ladi. Ehtimol, homiladorlikdan keyin u ilgarigidek chuqur bo‘lmas.

Ko‘krag o‘sishdan to‘xtab, 1 dan 3 o‘lchamgacha kattalashgan. Ko‘krak uchlari  va ularning atrofidagi areolalar biroz to‘qroq tusga kirgan. Ichki kiyimingiz qulay ekaniga va sut bezlarini siqib turmasligiga ishonch hosil qiling. Shuningdek, sut bezlari simmetrik emasligini va biri ikkinchisidan biroz kattaroq ekanini payqashingiz mumkin. Bu mutlaqo normal holat. Deyarli barcha ayollarda sut bezlarining o‘lchami biroz farq qiladi, shunchaki avval bu unchalik sezilmagan.

Homiladorlikning ikkinchi yarmi boshida bo‘g‘imlar va boylamlar sohasida biroz og‘riq hamda noqulaylik sezishingiz mumkin. Bu tayanch-harakat tizimiga tushadigan yuklamaning ortishi bilan bog‘liq. Sizning vazningiz va homilador bachadonning og‘irligi asta-sekin ortib boradi. Bel sohasida tortishish, kindik atrofida esa noqulaylik hissi paydo bo‘lishi mumkin. Qulay poyabzal kiyishga harakat qiling. Tongni badantarbiya yoki yengil mashqlar bilan boshlang. Bu bo‘g‘imlaringizga tushadigan yuklamani kamaytirishga yordam beradi. Qulay va keng kiyimlar kiying.

21-haftada chaqaloq to‘liq shakllangan bolaga o‘xshab qoladi. Uning qo‘llari va oyoqlari bu muddatda taxminan bir xil uzunlikka ega, boshi esa hozircha nomutanosib ravishda katta ko‘rinadi. Uning og‘irligi taxminan 310-400 g ni tashkil etadi.

Hozir chaqaloqning bosh miyasi va uning mushaklari yanada sinxron ishlay boshlaydi. Ya’ni harakatlar endi tasodifiy bo‘lmay, ma’lum bir maqsadga ega bo‘ladi. U doimiy ravishda amniotik suyuqlikni yutadi, shu tariqa oshqozon-ichak trakti, peristaltika va allaqachon siydik ishlab chiqarayotgan buyraklarni mashq qildiradi. Aytgancha, chaqaloq xuddi shu amniotik suyuqlikka siyadi.

Bu davrda uning tilida ta’m bilish so‘rg‘ichlari va retseptorlari shakllanganini bilarmidingiz? U amniotik suyuqlikning ta’mini sezishi mumkin.

Uning milklarida allaqachon sut tishlarining kurtaklari shakllana boshlagan, ularni ultratovush tekshiruvida ko‘rish mumkin. Qoshlari va kipriklari to‘liq shakllangan. Bola ko‘zini pirpiratishni o‘rgandi.

Bolaning terisi asta-sekin qalinlashib, qizg‘ish tusi yo‘qoladi. Bu qo‘ng‘ir yog‘ning o‘sishda davom etishi va mayda kapillyarlarning tobora kamroq shaffof bo‘lishi hisobiga sodir bo‘ladi.

U bachadonda faol harakat qiladi, joy yetarli. U bir kunda tanasining holatini o‘nlab marta o‘zgartirishi mumkin.

Yuqorida aytganimizdek, ikkinchi trimestrning boshida ayol dam-badam noqulaylik sezadi. Bel sohasida tortuvchi va sanchuvchi og‘riqlar paydo bo‘lishi mumkin, bu bukilishning shakllanishi va o‘sib borayotgan homilador bachadon tufayli tana vaznining qayta taqsimlanishi bilan bog‘liq. Aynan umurtqa pog‘onasining bel qismiga tushadigan yuklama ortadi.

Tana keskin o‘zgarganda, aksirganda, yo‘talganda yoki keskin burilsangiz, yotgan holatda bachadonning o‘ng yoki chap tomonida qisqa muddatli, ammo yoqimsiz og‘riqni sezishingiz mumkin. Bu bachadon boylamlarini eslatadi. Keskin harakatlar qilmaslikka harakat qiling va ravon harakatlaning.

Bachadon ham doimiy yuklama va taranglikni boshdan kechiradi. U barcha ichki a’zolarga joy bo‘shatib, ularni biroz siqib turishiga to‘g‘ri keladi. Bachadon mushakdan tashkil topgan a’zo bo‘lib, u biroz tarang holatda bo‘ladi. Vaqti-vaqti bilan uning qattiqlashayotganini his qilishingiz mumkin, ammo bunda og‘riq bo‘lmaydi, ko‘pi bilan yengil noqulaylik seziladi. Bu mutlaqo normal holat. Tez yurish yoki jismoniy zo‘riqish paytida bachadon tonusi biroz oshishi mumkin. Odatda, shundan so‘ng bachadon o‘z-o‘zidan yana bo‘shashadi.

Homiladorlik muddati uzaygani sari oyoqlaringiz va oyoq kaftlaringiz tezroq charchayotganini seza boshlaysiz. Avvallari uzoq vaqt sayr qilish siz uchun ancha osonroq edi. Tana vaznining ortishi, bo‘g‘imlar, oyoq kaftlari va oyoqlardagi tomirlarga tushadigan yuklama bunday noqulayliklarni keltirib chiqarishi mumkin. Qulay poyabzal kiying, ortopedik tagliklar ham holatingizni yengillashtirishga yordam beradi. Kompression ichki kiyim, xususan, kolgotka va paypoqlardan foydalanish sizga ancha qulaylik berishi mumkin. U oyoqlardagi vena devorlariga tushadigan yuklamani qisman kamaytiradi. Yagona kamchiligi — iliq ob-havoda bunday kiyimlarda issiq bo‘ladi va yozda ularni kiyish ancha qiyin. 

Ikkinchi trimestr boshlanishiga kelib, oyog‘ingiz eni asta-sekin kattalashib boradi. Ehtimol, kengroq poyabzal tanlash kerak bo‘lar.

Homiladorlikning 21-haftasida muntazam tibbiy ko‘rik o‘tkaziladi. Odatda, bu muddatga kelib siz allaqachon ikkinchi trimestrning ultratovush tekshiruvidan o‘tgansiz, chaqalog‘ingizni tomosha qilgansiz va oilaviy albomingiz yangi suratlar bilan to‘ldirilgan bo‘ladi.

Ginekologning rejali qabulida siydikning umumiy tahlilini topshirishingiz kerak. Tekshiruv juda tez tayyorlanadi va bir kun yoki bir kun oldin siydikni laboratoriyaga olib kelishingiz mumkin.

Qabulda shifokor sizning vazningizni nazorat qiladi, semirishingizni baholaydi va homiladorlik bo‘yicha dispanser hisobiga qo‘yilganingizdan beri qancha vazn olganingizni hisoblab chiqadi. Bu muddatga kelib umumiy o‘sish 5-6,5 kg ni tashkil etadi.

Ikkala qo‘lda qon bosimini o‘lchash ham majburiy muolajaga kiradi.

Qorin aylanasi va bachadon tubi balandligini har safar shifokorga borganda o‘lchash muhimdir. Ushbu oddiy tekshiruv homilaning o‘sish dinamikasini baholash va eng erta bosqichlarda qog‘onoq suvlari miqdorining ko‘payishi yoki kamayishini, yashirin shishlarni, bolaning rivojlanishdan orqada qolishini aniqlash imkonini beradi.

20-21-haftada qindan tozalik darajasi uchun qayta surtma olinadi. Gemoglobin miqdorini nazorat qilish maqsadida umumiy qon tahlili buyuriladi.

Shifokor oldidagi qabullaringiz yanada samarali o‘tishi uchun sizni qiziqtirgan va tashvishga solayotgan savollar ro‘yxatini shakllantiring. Shunda siz hech narsani unutmaysiz va shifokorga konstruktiv javob berish osonroq bo‘ladi.

Homiladorlikning ikkinchi yarmi boshlarida bo‘lajak ona oyoq mushaklarida to‘satdan paydo bo‘ladigan, ancha kuchli va og‘riqli qisqarishlarga duch kelishi mumkin. Ko‘pincha boldir (ikra) sohasida. Bunday qisqarishlar tirishishlar deb ataladi. Ular magniy, kaliy va kalsiy kabi mikroelementlarning yetishmovchiligi fonida yuzaga keladi.

Ularning kelib chiqish sabablaridan yana biri – bu qon tomirlariga yuklama tushishi va homilador ayol vaznining ortishi tufayli mikrosirkulyatsiyaning buzilishidir.

Tirishish paydo bo‘lganda, albatta, davolovchi shifokorga xabar bering. Ehtimol, u mikroelementli qo‘shimcha dorilarni qabul qilish bo‘yicha tavsiyalar berar.

Mushaklar tortishib qolganda, oyog‘ingizni to‘g‘rilang va oyoq kaftingizni o‘zingiz tomonga torting. Mushaklar tortishishi o‘tgach, oyoqni yengil massaj qilishingiz mumkin. Shuningdek, oyoqlar uchun yengil limfodrenaj massaji kursini olishingiz mumkin. Magniy tuzi solingan iliq oyoq vannasini qabul qiling. Magniyning teri orqali so‘rilishi holatni yengillashtirishga yordam beradi.

Butun homiladorlik davomida sizga qayta-qayta to‘g‘ri ovqatlanish zarurligi, mazali, ammo zararli bo‘lgan barcha mahsulotlardan voz kechish kerakligi haqida aytishadi va «To‘g‘ri va xilma-xil ovqatlaning» kabi umumiy tavsiyalarni berishadi.

Biz qat’iy taqiqlarni yoqtirmaymiz. Har qanday homilador ayol xohlagan narsasini yeyishi mumkin. Siz voyaga yetgan ongli insonsiz va hech kim sizni cheklashga haqli emas.

Ammo bir narsani unutmasligingiz kerak: siz butun umringiz davomida yoningizda bo‘ladigan farzandingizni dunyoga keltirish arafasidasiz. Homiladorlik — chaqalog‘ingizga tug‘ilganidan boshlab u bilan birga bo‘ladigan, o‘sishi va rivojlanishiga asos bo‘ladigan eng muhim narsalarni beradigan davrdir. Agar ona saytimizni o‘qiyotgan bo‘lsa, demak, u farzandiga eng yaxshisini berishni xohlaydi.

Qandolat mahsulotlari va pishiriqlarni ham iste’mol qilishingiz mumkin. Ertalabki qahva bilan bir-ikki dona konfet bilan o‘zingizni siylashingizdan hech qanday yomon narsa bo‘lmaydi. Haftada bir marta bulochka yoki mazali pirojniydan ham voz kechishingiz shart emas. Ammo ularni har kuni va cheklanmagan miqdorda iste’mol qilish tana vaznining ortishiga, homiladorlik qandli diabeti rivojlanish xavfining oshishiga, homilaning yirik bo‘lishiga moyillik shakllanishiga va buning natijasida tug‘ruq vaqtida jarohatlanish xavfining ortishiga olib kelishi mumkin.

Ortiqcha ovqatlanmang va tamaddi qilmaslikka harakat qiling. Oqsil, yog‘ va murakkab uglevodlar yetarli bo‘lgan 3 ta asosiy ovqatlanishni amalga oshiring. Kaloriyalarni cheklamang. Bu muqarrar ravishda parhezni buzishga yoki biror narsa bilan tamaddi qilish istagiga olib kelishi mumkin, odatda esa bunday taomlar unchalik foydali bo‘lmaydi. Ratsioningizdan yangi ko‘katlar va sabzavotlarni chiqarib tashlamang. Kletchatka ortiqcha ovqatlanmaslikka yordam beradi va qabziyatning oldini oladi. Ikki kishi uchun ongli ravishda ovqatlaning.

Yo‘ldoshning ko‘chishi - bu yo‘ldoshning normal joylashgan bo‘lsa-da, kutilmaganda bachadon devoridan ko‘chishi. Odatda, bu holat qorinda keskin to‘lg‘oqsimon og‘riq va ko‘p qon ketishi bilan kechadi.

Qon ketishi yo‘ldoshning ajralib qolgan qismidagi qon tomirlaridan kelib chiqadi. Yo‘ldosh ko‘chishi kuzatilgan bemorlar og‘riq, bosh aylanishi va holsizlikdan shikoyat qiladilar. Ularning rangi oqarib ko‘rinadi.

Platsentaning ko‘chishi homiladorlikning har qanday muddatida sodir bo‘lishi mumkin. Shunga ko‘ra, muddat qanchalik uzoq bo‘lsa, ona uchun hayot uchun xavfli holat shunchalik yuqori bo‘ladi.

Platsenta ko‘chishi holatida o‘z vaqtida tibbiy yordam ko‘rsatilmasa, odatda homila nobud bo‘lishi mumkin. Buning sababi — yo‘ldosh ajralib qolgani tufayli chaqaloqqa kislorod yetib bormaydi va u ona qornida kislorod tanqisligidan aziyat chekadi.

Platsenta ko‘chishi sabablari:

• jarohatlar, yiqilishlar, keskin zarbalar, turtkilar;
• bachadonga o‘tib, uning ichida yallig‘lanish chaqiradigan infeksiyalar;
• onada qon bosimining keskin ko‘tarilishi;
• bachadon tuzilishining anomaliyalari (masalan, ikki shoxli bachadon yoki to‘siqli bachadon);
• ko‘p suvlilik, yirik homila yoki ko‘p homilali homiladorlik;
• qon ivish tizimidagi buzilishlar;
• platsenta rivojlanishidagi anomaliyalar va hokazo.

Yo‘ldoshning ko‘chishi qisman yoki to‘liq bo‘lishi mumkin. Qisman ko‘chishda yo‘ldoshning faqat bir qismi ajralib ketadi. Bu nisbatan qulayroq holat, chunki tibbiy yordam ko‘rsatish uchun vaqt bo‘ladi. To‘liq ko‘chishda esa yo‘ldoshning butun qismi ajralib ketadi. Bu holat ancha xavfli hisoblanadi.

Agar yo‘ldosh ko‘chishiga shubha tug‘ilsa, zudlik bilan statsionar shifokorga murojaat qilish yoki tez yordam chaqirish, holat alomatlarini aniq va ravshan tasvirlash kerak, shunda operator kechiktirish mumkin emasligini tushunadi.

Yo‘ldosh ko‘chishida davolashning yagona usuli — shoshilinch operatsiya. Faqat shu yo‘l bilan ona va chaqaloqning hayotini saqlab qolish mumkin. Yaxshiyamki, bunday holatlar juda kam uchraydi va shifokorlar ularni qisman oldindan baholash va oldini olish imkoniga ega.