Homiladorlikning yettinchi haftasida nimalar sodir bo‘ladi?

Homiladorlikning yettinchi haftasi — birinchi trimestrning deyarli o‘rtasi. Bu davrda homila organizmining bo‘lajak tizimlari jadal rivojlanayotgan bo‘ladi, shuning uchun ayol o‘z holatiga alohida e’tibor qaratishi lozim. Hisobga turish, tahlillar topshirish, UTT — bularning barchasi ilk bor onalik baxtiga muyassar bo‘layotgan ayollar uchun mutlaqo yangi bir olamdek tuyuladi. Ammo bundan qo‘rqish kerak emas: asosiysi — nima sodir bo‘layotganini anglash va nimalarni kutish mumkinligini bilishdir.

Bu muddatda homila hali kichik bo‘lgani uchun, homiladorlik qorinning hajmiga ta’sir qilmaydi. Buni internetdagi ko‘plab suratlar ham tasdiqlaydi. Qorincha hali o‘sa boshlamaydi, ammo ko‘krak kattalashishi mumkin: bu organizmdagi gormonal o‘zgarishlar tufayli yuz beradi va mutlaqo normal holat hisoblanadi. Ayrim ayollar shimining tugmasini qadash biroz qiyinlashganini sezishi mumkin, lekin bu qorinning o‘sishi bilan emas, balki qorin dam bo‘lishi bilan bog‘liq. Gap shundaki, homiladorlik paytida faol ishlab chiqariladigan progesteron gormoni oshqozon-ichak yo‘llari motorikasiga ta’sir qilib, shunday alomatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Ammo bo‘lajak ona o‘zida shishlarni payqasa, shifokorga murojaat qilgani ma’qul. Bunday muddatda shishlar xavotirli belgi bo‘lishi mumkin.

Birinchi trimestr homilaning juda tez sur’atlarda rivojlanishi bilan ajralib turadi. Yettinchi akusherlik haftasida bo‘lajak farzandning yuragi ura boshlaydi: oltinchi haftaning oxiriga kelib, unda ikkita bo‘lmacha shakllangan bo‘lsa, yettinchi hafta yakunida yurak to‘rt kamerali bo‘ladi. Shuni ta’kidlash joizki, homila juda tez rivojlangani uchun bu davrda foydali moddalarga ehtiyoj yuqori bo‘ladi. Shu sababli, homilador ayolning ovqatlanish ratsionidagi ovqatlar hilma-xil, vitamin va mikroelementlarga boy bo‘lishi lozim.

Homilaning rivojlanishi.

Homilaning hali murtak holatidagi a’zo va tizimlari embrional rivojlanishning bu bosqichida shakllangan ko‘rinish ola boshlaydi. Miya faol rivojlanadi: miyacha va gipofiz paydo bo‘ladi. Limfa va qon aylanish tizimlari takomillashadi, yo‘ldosh shakllanib, uning yordamida ona organizmidan bolaga o‘tadigan moddalar filtrlanadi. Keyinchalik aniqroq ko‘rinadigan yuz qirralari paydo bo‘la boshlaydi. Ayni shu muddatda bola o‘g‘il yoki qiz jinsida rivojlana boshlaydi: jinsiy a’zolar hali shakllanmagan, lekin tanada ularning o‘sib chiqishiga asos bo‘ladigan jinsiy do‘mboqcha paydo bo‘ladi. Buyraklar, o‘pka va jigarning o‘t yo‘llari shakllanadi, taloq ishga tushadi.

UTTda nima ko‘rinadi.

Homiladorlikning yettinchi haftasi akusherlik va embrional muddatlarga ajratiladi. Bu ikki muddat bir-biridan taxminan 2 haftaga farq qiladi. Ammo shu 14 kun ichida homilaning o‘lchami ancha kattalashadi. Agar 7-akusherlik haftasida u deyarli loviya donidek (14 mm gacha) bo‘lsa, embrional (ya’ni, to‘qqizinchi akusherlik) haftasida kichikroq olxo‘richa kelib qoladi (30 mm gacha). Buni UTT vaqtida ko‘rish mumkin.

• Bolaning jinsini aniqlashga hali erta, lekin homila qo‘l-oyoqlari bor va yuragi urayotgan kichkina odamchaga o‘xshaydi.
• Bu muddatda bolaning boshi tanasining qolgan qismlariga nisbatan juda katta bo‘ladi. Bunga sabab, yettinchi haftada miyaning faol rivojlanishidir.

Homiladorlikning ilk oylari ayolning hissiy va jismoniy holatidagi tezkor o‘zgarishlar bilan kechadi. Bu davrda gormonal fon hali beqaror, bo‘lajak ona esa o‘zining yangi holatiga ko‘nikmagan bo‘ladi. Buni nafaqat homilador ayolning o‘zi, balki uning yaqinlari ham boshidanoq yodda tutishlari lozim.

Toksikoz. Bu yoqimsiz, ammo keng tarqalgan holat: ayolni ko‘ngil aynishi (ayniqsa, ertalab) bezovta qilishi, ba’zan esa qusish holatlari kuzatilishi mumkin. Toksikoz homiladorlikning majburiy belgisi emas va ayrim ayollarda umuman kuzatilmasligi ham mumkin. Buning nima bilan bog‘liqligi aniq ma’lum emas, ammo ba’zi mutaxassislar ayolning homiladorlikdan oldingi jismoniy holati va irsiyati muhim ahamiyatga ega, deb hisoblaydi. Ayrimlar undan qutulib qoladi, lekin agar sizda bu holat kuzatilsa, ijobiy kayfiyatni saqlashga harakat qiling. Bir necha haftadan so‘ng noxush alomatlar o‘tib ketadi. Organizmni ortiqcha yuklamaslik uchun, oson hazm bo‘ladigan ovqatlarni iste’mol qilishga harakat qiling.

Tez charchash. Ayol holsizlik sezishi, tez charchab qolishi mumkin. Bunday paytda homilador ayol yaqinlarining ko‘magiga muhtoj bo‘ladi. Ayol ilgari bemalol uddalagan ishlar endi uni juda toliqtirib qo‘yishi mumkin. Lekin, agar shifokor tavsiya qilmagan bo‘lsa, jismoniy faollikni butunlay to‘xtatish ham yaramaydi: kamharakatlilik ayolning holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Peshob tez-tez kelishi. Bachadonda homila rivojlangani sababli, u har hafta kattalashib, qo‘shni a’zolarga bosim o‘tkaza boshlaydi. Jumladan, siydik pufagiga ham. Shuning uchun ayol hojatga chiqish istagini odatdagidan ancha tez-tez seza boshlaydi va bunga tayyor turishi lozim.

Qorin dam bo‘lishi va qabziyat. Homiladorlik davrida ajralib chiqadigan progesteron gormoni oshqozon-ichak trakti faoliyatiga ta’sir ko‘rsatadi, shuning uchun bo‘lajak onada noxush hissiyotlar paydo bo‘lishi mumkin. Bu ham vaqtinchalik holat; belgilarni yengillashtirish uchun ovqatlanish tartibiga rioya qilish kerak. Agar qorin dam bo‘lishi va qabziyat juda kuchli bezovta qilsa, shifokor bilan maslahatlashish lozim – u nima qilish kerakligini aytadi.

Kayfiyatning tez-tez o‘zgarib turishi. Homiladorlikning yettinchi haftasida (yoki biroz avvalroq) organizmdagi gormonal o‘zgarishlar tufayli ayolning kayfiyati keskin o‘zgaruvchan bo‘lib qoladi. Bu davrda gormonlar hali barqarorlashmagan, organizm esa yangi holatga ko‘nikmagan bo‘ladi. Shu sababli ayrim hidlarga nisbatan jirkanish hissi, yig‘loqilik va emotsional beqarorlik kabi holatlar kuzatiladi. Bunday vaziyatda vazmin bo‘lishga harakat qilish muhimdir.

Qorindagi spazm holati. Homiladorlikning ilk davrlarida ko‘plab ayollarda qorin pastida tortish hissi va noxush spazm holatlari kuzatiladi. Ular odatda bachadonning kattalashishi tufayli yuzaga keladi, jismoniy zo‘riqish paytida kuchayadi, lekin umuman olganda, unchalik kuchli bo‘lmaydi. Bunday hollarda homilador ayolga o‘tirib, biroz dam olish tavsiya qilinadi. Tinch holatda spazmlar susayishi lozim. Agar og‘riq kuchli bo‘lib, o‘tib ketmasa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish zarur.

Ko‘krakning og‘riqliligi. Ko‘krak kattalashadi, uchlarida achishish va qichishish kuzatiladi, ba’zan teginganda og‘riydi. Bu bolani emizish uchun organizmning gormonal tayyorgarligi bilan bog‘liq normal holat hisoblanadi. Ammo bu sezgilar juda kuchli bo‘lsa, shifokorga ular haqida aytishni maslahat beramiz.

Homiladorlikning yettinchi haftasi va umuman, dastlabki oylari eng xavfli davr hisoblanadi. Bu paytda homila jadal rivojlanayotgan bo‘ladi va uning holatiga deyarli har qanday omil ta’sir qilishi mumkin. Shu sababli shifokor nazoratida bo‘lish shart: bu xavotirli alomatlarni barvaqt aniqlash imkonini beradi. Aynan yettinchi haftada ayol homiladorlik bo‘yicha hisobga turadi. Ginekolog uni ko‘rikdan o‘tkazadi, turmush tarzini o‘zgartirish yuzasidan tavsiyalar beradi va boshqa mutaxassislarga yo‘naltiradi. O‘tish zarur bo‘lgan tekshiruvlar quyidagilardan iborat:

• homiladorlikni aniqlash mumkin bo‘lgan gormon – OXG darajasini aniqlash uchun qon tahlili;
• ginekologik tekshiruv;
• zarur bo‘lganda, masalan, ko‘p homilali homiladorlikka shubha bo‘lsa, ultratovush tekshiruvi;
• EKG (kardiogramma).

Ginekolog tor soha mutaxassislari: okulist, LOR, stomatolog, jarroh, genetik va endokrinolog ko‘rigidan o‘tishni tayinlaydi. Bu muhim, chunki homiladorlik organizmning barcha tizimlariga ta’sir ko‘rsatadi va ularning holatini, bo‘lajak onaga qo‘shimcha yordam zarur yoki zarur emasligini oldindan aniqlab olish kerak

Ayrim belgilar me’yoriy holatga xos emas va ularning yuzaga kelishi shifokor bilan zudlik bilan maslahatlashish uchun asos bo‘ladi. Patologiyalar ko‘pincha aynan yettinchi haftada namoyon bo‘lgani uchun alomatlarga befarq bo‘lmaslik kerak. O‘zingizga va bolangizga ziyon yetkazmaslik uchun shifokorga murojaat qilganingiz ma’qul.

Qon ketishi. Qon ketishi — xavotirli belgi, u homila tushishi, bachadondan tashqari homiladorlik kabi xavfli vaziyatlarda kuzatilishi, bunday holat ona hayoti uchun xavf tug‘dirishi mumkin. Agar qon ketishi boshlangan bo‘lsa, tibbiy yordam chaqirishni kechiktirib bo‘lmaydi.

Tana haroratining ko‘tarilishi. Bu oddiy O‘RVI alomati ham bo‘lishi mumkin, ammo homiladorlik davrida oddiy shamollash ham homilaning holatiga ta’sir qiladi. Agar tana haroratining ko‘tarilishi respirator infeksiya bilan bog‘liq bo‘lmasa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak. Bunday holat homila rivojlanishdan to‘xtaganda yoki bachadondan tashqari homiladorlikda kuzatiladi. Infeksion kasalliklarda ham mutaxassisga murojaat qilish lozim. Ularning ba’zilari (gripp, qizilcha) homilaga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin, shu sababli ayolga homiladorlikdan avval emlanish tavsiya etiladi. “Yuqumli kasalliklar turi ko‘p bo‘lib, ularning barchasi, odatda bo‘lajak farzand uchun xavf tug‘diradi. Ularning har biri homiladorlik muddati va onaning immunitetiga qarab, u yoki bu darajada salbiy ta’sir ko‘rsatadi... Aynan shuning uchun ham homiladorlik yuz bergunga qadar bo‘lajak ota-onalarni sinchkovlik bilan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish zarur”, – deyiladi Moskva shahar Sog‘liqni saqlash departamentining bo‘lajak ota-onalar uchun mo‘ljallangan “Sog‘lom farzandni qanday dunyoga keltirish mumkin?” nomli metodik tavsiyanomasida.

Qorinning pastki qismidagi tortuvchi og‘riq. Agar og‘riq kuchli bo‘lmasa va tez-tez bezovta qilmasa, bu me’yoriy holat hisoblanib, bachadon o‘sishi bilan bog‘liq bo‘ladi. Ammo doimiy sanchiq va og‘riqlar xavotirlanish uchun asosdir. Bunday holda homilador ayolga shifokor yordami kerak bo‘lishi mumkin.

Qorinda pulsatsiya his qilish. Pulsatsiya, aksariyat boshqa alomatlar singari, tabiiy o‘zgarishlardan darak berishi yoki patologik holatning xavfli belgisi bo‘lishi ham mumkin. Yaxshisi, shifokor bilan maslahatlashing: u vaziyatga qarab nima qilish kerakligini aytadi. O‘zboshimchalik bilan davolanish va forumlardan maslahat izlash yaramaydi, chunki har bir ayol ham, uning homiladorlik belgilari ham o‘ziga xosdir.

Homiladorlik davrida ayol o‘z holatiga alohida e’tibor qaratishi lozim. O‘z salomatligini kuzatib borish, jiddiy hayajonlanish va zo‘riqishlarga yo‘l qo‘ymaslikka harakat qilish kerak.

Ovqatlanishdagi o‘ziga xos xususiyatlar.

Yu. E. Dobroxotova va Ye. I. Borovkovaning “Homiladorlik davridagi ovqatlanish” [2] nomli maqolasiga ko‘ra, birinchi trimestrda ovqatlanish ratsionidagi kaloriya miqdori avvalgi darajada saqlanishi kerak. Uni ikkinchi va uchinchi trimestrlarda, ya’ni bolaga ko‘proq ozuqa moddalari va kaloriyalar zarur bo‘lganda oshirish talab etiladi. Ovqatlanish muvozanatli bo‘lishini nazorat qilish muhim, chunki rivojlanayotgan homila ko‘p miqdordagi foydali moddalarga muhtoj bo‘ladi. Shuningdek, mualliflar kletchatka iste’molini ko‘paytirishni, ammo oddiy uglevodlarni kamroq yeyishga harakat qilishni tavsiya etadi. Albatta, chekish va spirtli ichimliklar ichish qat’iyan man etiladi [1]: homiladorlikning ilk bosqichlarida onaning zararli odatlari homilaga keyingi muddatlarga qaraganda ham ko‘proq ziyon yetkazadi.

Vitaminlar qabul qilish.

Homiladorlikning ijobiy tajribasini shakllantirish uchun tug‘ruqdan oldingi yordam ko‘rsatish bo‘yicha JSST tavsiyalarida [3] homilador ayol qabul qilishi lozim bo‘lgan vitamin va qo‘shimcha moddalarning miqdori hamda turlari ko‘rsatilgan to‘laqonli jadvallar mavjud. Ularning aniq to‘plami har bir ayol uchun individual (shifokor bilan maslahatlashish zarur), ammo ayrim tavsiyalar barcha uchun birdek ahamiyatli. Shu bilan birga, foliy kislotasini homiladorlikdan avvalroq qabul qilishni boshlash tavsiya etiladi.

Jinsiy hayot.

Homiladorlik davrida jinsiy aloqa bilan shug‘ullanish imkoniyati vaziyatga qarab belgilanadi. Homilaga xavf tug‘diruvchi holatlar, bachadon tonusi va boshqa xavotirli alomatlar kuzatilganda, shifokor odatda xavf bartaraf etilmaguncha jinsiy hayotdan tiyilishni tavsiya qiladi. Agar homiladorlik sog‘lom kechayotgan bo‘lsa va ayolning jismoniy holati imkon bersa, jinsiy aloqaga ruxsat etiladi.

Jismoniy faollik.

Avvalgi holatdagi kabi, bu yerda ham ko‘p narsa individualdir. Agar ayol homiladorlikka qadar sport bilan shug‘ullanmagan bo‘lsa, mashg‘ulotlarni aynan hozir boshlash unchalik yaxshi fikr emas. Homiladorlikdan oldin fitnes va sport bilan shug‘ullanib yurganlar esa, qarshi ko‘rsatmalar bo‘lmasa, o‘z holatini kuzatgan holda ehtiyotkorlik bilan davom ettirishlari mumkin. Og‘ir jismoniy mashqlar taqiqlanadi.

Sog‘lom homiladorlik – bu ko‘p jihatdan bo‘lajak onaning sog‘ligiga uning o‘zi va yaqinlarining e’tiborli munosabatda bo‘lishi natijasidir. Shifokor maslahatlariga befarq bo‘lmaslik lozim. O‘z tanangizni tinglash va tibbiy tavsiyalarga amal qilish homilani saqlash, sog‘lom va baquvvat farzandni dunyoga keltirishga yordam beradi.

* Homiladorlikning ijobiy tajribasini shakllantirish uchun tug‘ruqdan oldingi yordam ko‘rsatish bo‘yicha JSST tavsiyalari.

**«Qanday qilib sog‘lom bolani dunyoga keltirish mumkin» (Moskva shahri Sog‘liqni saqlash departamentining bo‘lajak ota-onalar uchun metodik tavsiyalari).

***Yu. E. Dobroxotova, Ye. I. Borovkova «Homiladorlik davrida ovqatlanish».