Homiladorlikning o‘n ikkinchi haftasi — akusherlik hisobi bo‘yicha birinchi trimestrning yakunidir. Homila paydo bo‘lgan paytdan boshlab hisoblanadigan o‘n haftalik embrional rivojlanish davomida homila urug‘langan hujayradan deyarli to‘liq shakllangan inson organizmigacha bo‘lgan ulkan o‘sish bosqichini bosib o‘tdi. Bo‘lajak ona hayotida kayfiyat barqarorlashib, toksikoz xurujlari chekinadigan xotirjamlik va ijobiy hislar davri boshlanadi.
Homiladorlikning o‘n ikkinchi haftasidagi qorinning holati. Bu haftada bachadonning hajmi uzunligiga 10 santimetrga yetadi va u chanoq bo‘shlig‘iga sig‘may qoladi. Bachadon qorin bo‘shlig‘iga ko‘tarilib, bo‘rtib chiqa boshlaydi. Endi qorincha ancha dumaloqlashib, sezilarli bo‘lib qoladi.
Homiladorlikning o‘n ikkinchi haftasida ko‘krakdagi o‘zgarishlar. Birinchi trimestr davomida ko‘kraklar o‘rtacha bir-ikki o‘lchamga kattalashadi. Endilikda bez to‘qimasi o‘sishdan to‘xtaydi va sut bezlaridagi og‘riqli hislar kamayadi. Ko‘krak uchlarining sezuvchanligi pasayib, ularning atrofi to‘qlashadi va Montgomeri bo’rtmasi paydo bo‘ladi.
Vazn ortishi. Bu muddatga kelib barcha homilador ayollar ham vazn yig‘a olmaydi. Agar ayol o‘n ikki hafta davomida kuchli toksikozdan qiynalgan bo‘lsa, u vazn yig‘ish tugul, aksincha, vazn yo‘qotishi ham mumkin. Bu muddat uchun 2 kilogrammdan 4 kilogrammgacha vazn ortishi me’yor hisoblanadi. Vazn asosan yo‘ldoshning rivojlanishi va qo‘shimcha qon hajmi hisobiga ortadi. Ortiqcha vazn yig‘ilganda, ovqatlanish tartibiga o‘zgartirish kiritish kerak.
Og‘iz suti ajralishi. Bu muddat uchun og‘iz suti ajralib chiqishi xos holatdir. Sarg‘ish, yopishqoq suyuqlik ko‘krak uchini siqqanda mayda tomchilar ko‘rinishida paydo bo‘lishi yoki agar bu birinchi homiladorlik bo‘lmasa, o‘z-o‘zidan oqib ketishi ham mumkin.
Hozir homila o‘lchami jihatidan o‘rtacha kattalikdagi limonni eslatadi. Uning bo‘yi 82 mm ga, vazni esa taxminan 19 grammga yetadi. Kichkintoyning tana a’zolari mutanosibligi hali to‘liq shakllanmagan, ammo yuz qiyofasi borgan sari aniqroq ko‘rina boshlaydi. Burni kattalashadi. Quloq supralari ajralib turadi va eshitish a’zolari shakllanadi. Ko‘zlar endi burunning asosiga nisbatan to‘g‘ri joylashgan va qovoqlar bilan yopilgan. Ko‘zning to‘r pardasi, gavhari va shox pardasining shakllanishi davom etadi. Boshida sochlar paydo bo‘ladi. Barmoqlar to‘liq shakllangan va ularda tirnoqlar ham paydo bo‘lgan.
Bolaning jinsi. O‘n ikkinchi haftada homilaning jinsi shakllanadi. O'g'il bolalarda jinsiy a'zolar kattalashib, jinsiy olatga aylanadi, qiz bolalarda esa ular tekislanib, lablar hosil bo’ladi UTTda o‘g‘il bolani qiz boladan ajratish hali ancha qiyin, jinsni biroz keyinroq aniqroq bilish mumkin bo‘ladi.
Asab tizimi. Hozirda bolaning miyasi ikkita yarimshar, miyacha va uzunchoq miyadan iborat bo‘lib, jadal o‘sishda davom etmoqda. Reflektorli aloqalar ham rivojlanishda davom etadi. Bola mushtlarini qisishi, amniotik suyuqlikni yutishi va barmog‘ini so‘rishi mumkin. Bosh miya rivojlanayotgan paytda, asosiy impulslarni orqa miya qabul qiladi.
Ichki a’zolar. Diafragma shakllangan. Endi ichaklar qorin bo‘shlig‘ida joylashib, peristaltikani mashq qilishda davom etmoqda. Oshqozon amniotik suyuqlikni ovqat hazm qilish tizimi bo‘ylab o‘tkazib, to‘laqonli ovqatlanish jarayonini imitatsiya qiladi. Siydik chiqarish tizimi to‘liq quvvat bilan ishlamoqda. Bola siydik pufagini muntazam ravishda bo‘shatib turadi.
Nimalarni bajara oladi. Bola har kuni yangi reflekslar va ko‘nikmalarni rivojlantiradi. Homiladorlikning o‘n ikkinchi haftasida bola allaqachon quyidagilarni bajara oladi:
Akusherlik hisob-kitobi bo‘yicha homiladorlikning o‘n ikkinchi haftasida aksariyat ayollarda kayfiyatning keskin o‘zgarishi, ko‘ngil aynishi va qayt qilish kabi holatlar kuzatilmaydi. Gormonal fon barqarorlashadi. Endi homilani saqlab turish uchun zarur bo‘lgan gormonlar ishlab chiqarilishiga yo‘ldosh mas’ul bo‘ladi. Ayol organizmiga tushadigan yuklama kundan-kunga ortib boradi, shu sababli uyquchanlik va charchoq hissi saqlanib qoladi. Qon hajmining oshishi esa yurak, jigar, buyrak va o‘pkaning kuchaytirilgan rejimda ishlashiga sabab bo‘ladi.
Ishtahaning kuchayishi. Bo‘lajak ona organizmida progesteron miqdorining yuqoriligi ishtahani kuchaytiradi. Ko‘pgina ayollar o‘z vaznini me’yorda saqlash va ovqatlanish borasidagi barcha tavsiyalarga amal qilish uchun iroda namoyon etishlariga to‘g‘ri keladi. Bu esa ovqatlanishda yangi foydali odatlarni shakllantirish uchun ayni muddao bo‘lishi mumkin.
Jinsiy mayl ortishi. Birinchi trimestr oxiriga kelib ayolning umumiy ahvoli yaxshilanadi. U sodir bo‘lgan o‘zgarishlarga ancha moslashib qoladi. Gormonal fon o‘zgarishi ta’sirida homilador ayollarda jinsiy mayl kuchayadi. Qon hajmining ortishi esa qo‘zg‘alish paytlarida uning jinsiy a’zolar va erogen zonalarga oqib kelishini ko‘paytiradi, bu esa yangi sezgilarni boshdan kechirish imkonini beradi.
Ich kelishi bilan bog‘liq muammolar. Progesteron homilani himoya qilish maqsadida bachadon mushaklarini bo‘shashtiradi. Bachadon bilan birga ichaklar ham bo‘shashadi, bu esa qabziyat, gaz to‘planishi yoki ich ketishi holatlariga olib keladi.
Burun bitishi. Homiladorlik gormonlari shilliq pardalarning shishishiga sabab bo‘ladi, burunning bitib qolishi ham aynan shundandir. Ikkinchi trimestrda shish kamayadi va bu holat o‘tib ketadi.
Homiladorlikning 11-haftasidan 14-haftasigacha bo‘lgan davrda homiladagi xromosoma anomaliyalari va rivojlanishdagi nuqsonlarni aniqlash uchun skrining o‘tkaziladi. Tekshiruv qon tomiridan olingan qon tahlili va UTTdan iborat. Skrining natijalariga ko‘ra, shifokor homilaning rivojlanish holati va nuqsonlar bor-yo‘qligi haqida xulosa beradi. Rivojlanish anomaliyalarining ko‘zga ko‘rinadigan ikki belgisi bor: yoqa sohasi qalinligi va burun suyaklarining uzunligi.
Shifokor, shuningdek, bolaning ichki a’zolari shakllanishini, yo‘ldoshning qalinligi va joylashish xususiyatlarini baholaydi. Tekshiruv davomida yurak urishi, harakat faolligi qayd etilib, homilaning asosiy ko‘rsatkichlari o‘lchanadi.
Homiladorlikning o‘n ikkinchi haftasida UTT apparati monitorida homilaning qanday harakatlanayotganini, esnayotganini va yuzini burishtirayotganini ko‘rish mumkin. Mittivoyning birinchi suratini ham olish mumkin.
Homila tushib qolishi xavfini bartaraf etish uchun bachadon bo‘yni, servikal kanal va tuxumdonlar patologiyalar bor-yo‘qligiga tekshiriladi.
O‘n ikkinchi haftagacha sog‘lom bolalar rivojlanadi va jiddiy patologiyalar sababli homila tushishi xavfi ortda qolgan, deb hisoblanadi. Shunga qaramay, o‘z holatingizni diqqat bilan kuzatib borish lozim.
Qorindagi og‘riq. Bu hamon xavotirli alomat bo‘lib, to‘g‘ri ichak sohasidagi og‘riq bilan birga kechadigan bachadon gipertonusi homila tushishi xavfining belgisi bo‘lishi mumkin.
Qon ketishi. Och qizil rangli qon — homila tushishi boshlanganining birinchi belgisidir. Zudlik bilan tez yordam chaqiring.
Jigarrang ajralmalar. Qorinda kuchayib borayotgan og‘riq bilan birga kelgan ko‘p miqdordagi jigarrang ajralmalar homila tushishidan dalolat berishi mumkin. Bunday holat yallig‘lanish va sepsis rivojlanishi xavfini keltirib chiqaradi.
To‘g‘ri tuzilgan ovqatlanish ratsioni. Bo‘lajak onaning ovqatlanish ratsioni asosini sog‘lom ovqatlanish tamoyillari tashkil qilishi lozim. Vaznni me’yorda saqlash hamda o‘zining va farzandining organizmini quvvat bilan ta’minlash uchun ovqatlanish barcha zarur vitamin, mineral va mikroelementlar jihatidan muvozanatli bo‘lishi kerak. Ayniqsa, sut-qatiq mahsulotlari, meva qoqilari va yong‘oqlar tarkibidagi kalsiy ona hamda bola uchun juda muhim element hisoblanadi. Shuningdek, yangi uzilgan sabzavot-u mevalar, baliq, yog‘siz go‘sht va ko‘katlarni ham unutmaslik kerak. Kuniga besh mahal, oz-ozdan ovqatlanishga odatlaning. To‘g‘ri ovqatlanish jig‘ildon qaynashidan xalos bo‘lishga va ichak bilan bog‘liq muammolarni kamaytirishga yordam beradi.
Vitaminlar va qo‘shimchalar. Homiladorlik davrida u yoki bu vitaminning yetishmasligini shifokor o‘ziga xos belgilariga qarab aniqlaydi. Ko‘pincha homilador ayollarga kamqonlikning oldini olish uchun temir moddasi va foliy kislotasi preparatlari buyuriladi.
Jinsiy hayot. Jinsiy yaqinlik homilador ayolning ruhiy holatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va oilaviy munosabatlarni mustahkamlaydi. Agar homiladorlikning to‘xtashiga olib keladigan patologiyalar mavjud bo‘lmasa, shifokorlar sog‘lom jinsiy munosabatlarni to‘liq qo‘llab-quvvatlaydi. Bunda asosiy shart o‘zaro rozilik va qulaylik bo‘lishi lozim.
Jismoniy yuklamalar. Ular umumiy tonusga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, qonni kislorod bilan to‘yintiradi, tug‘ruqqa tayyorlanishga va undan keyin tezda o‘z holatiga qaytishga yordam beradi. Yuklamalarning turi har qanday bo‘lishi mumkin, asosiysi, ular muntazam bo‘lishi va zavq bag‘ishlashi lozim. Jismoniy faollikning eng ommabop turi — yogadir. To‘g‘ri tanlangan mashqlar majmuasi mushaklarni mustahkamlashga yordam beradi, umurtqadan yuklamani oladi va shishlarni qaytaradi. Suzish ham alohida tayyorgarlikni talab qilmaydi, lekin ayni paytda deyarli barcha mushak guruhlarini ishga soladi.
Homiladorlikning eng qiyin davri ortda qoldi. Endi sodir bo‘lgan o‘zgarishlardan zavqlansangiz bo‘ladi. Ko‘proq sayr qilishga, sayohatga chiqishga va yorqin, yoqimli taassurotlar olishga harakat qiling. Bu bo‘lajak ota-onalar uchun kutilayotgan o‘zgarishlarni anglab yetishga ajoyib fursatdir.
4,6
