Homiladorlikning 14-haftasi

Bu – homiladorlikning “oltin”, ya’ni ikkinchi trimestri boshlanadigan davr. Nega “oltin” deysizmi? Chunki bu – homiladorlikning eng yoqimli va yengil davri. Ko‘ngil aynishi, holsizlik, charchoq, qorin dam bo‘lishi, sut bezlaridagi og‘riqlar va keskin gormonal o‘zgarishlar tufayli yuzaga keladigan birinchi trimestrning boshqa “yoqimsiz sovg‘alari” ortda qoldi. Homilador ayolning qorni hali unchalik katta emas, uni uchinchi trimestrda bezovta qilgan og‘irlik va shishlar ham yo‘q. Xullas, hozir homiladorlikdan rohatlana boshlashning ayni vaqti. 

Keling, ikkinchi trimestrning boshida, ya’ni homiladorlikning 14 haftaligida siz va farzandingiz bilan nima sodir bo‘lishini ko‘rib chiqamiz.

Gormonal holatingiz asta-sekin me’yorlashadi. Hissiy holatingiz barqarorlashadi, kayfiyatingizda o‘zgarishlar kuzatilmaydi, o‘zingizni yaxshi his qilasiz. Kuch va quvvatingiz ortadi. Tashqi ko‘rinishingizdagi o‘zgarishlar yaqinlaringiz va atrofdagi boshqa odamlarga bilinmaydi, faqat o‘zingizga sezilarli bo‘ladi, ular hali juda kichik.

Homiladorlikning 14-haftasiga kelib biroz vazn to‘plashingiz mumkin, ammo bu ham sezilarli bo‘lmaydi: 2-3 kilogrammdan oshmaydi. Odatda, bu vazn sut bezlari hajmining kattalashishi hisobiga qo‘shiladi. Buni o‘zingiz ham sezasiz, chunki homiladorlikkacha taqib yurgan ich kiyimingiz kichiklik qilib, uni taqish noqulay bo‘lib qoladi. Ehtimol, porolonsiz va temirsiz yumshoq toplarga o‘tishni istarsiz. Qo‘shimcha “push-ap” kabi moslamaga ham ehtiyoj sezmaysiz, ko‘kragingiz shundog‘am jozibali ko‘rinadi. Chiroyli dekolte bilan o‘zingizni ham, yaqinlaringizni ham hayratda qoldirishingiz mumkin.

Siz va o‘sib kelayotgan farzandingiz kislorod hamda oziq moddalar bilan yetarlicha ta’minlanishi uchun organizmdagi qon aylanish hajmi ortadi. Bolani ozuqa moddalari bilan ta’minlaydigan, gormonlarni sintez qiladigan, homilani himoyalaydigan hamda siz va farzandingiz o‘rtasidagi jismoniy bog‘lovchi vazifasini o‘taydigan a’zo – yo‘ldoshning shakllanishi davom etadi. Shuningdek, qog‘onoq suvining hajmi ham muttasil ortib boradi, bu esa bo‘lajak onaning vazniga qo‘shimcha grammlar qo‘shadi.

Agar chalqancha yotib, qo‘lingizni qorinning pastki qismiga qo‘ysangiz, greypfrut kattaligidagi do‘nglikni his qilishingiz mumkin. Bu — ichida kichkintoyingiz bo‘lgan bachadoningizdir. Tik turganingizda qorningiz deyarli bilinmaydigan darajada salgina bo‘rtib chiqadi. Ertalab qorningiz tekis bo‘lib, kechga borib esa yana yumaloqlashishi mumkin. Biroz sabr qiling, homiladorlik muddati oshgani sari qorningiz ham kattalashib boraveradi.

Gormonlar

Birinchi trimestrdagi keskin gormonal o‘zgarishlar to‘xtadi. Gormonal foningiz qayta qurildi. Endi vaziyatni homiladorlik gormoni – progesteron boshqaradi, u organizmni homiladorlikka moslashtiradi.

Ayollar jinsiy gormoni – estrogen darajasi ham ortadi. Uni rivojlanayotgan yo‘ldosh va o‘sayotgan homilangizning buyrak usti bezlari tobora ko‘proq sintez qila boshlaydi.

Homiladorlik yuz berishi bilan organizmingizda odam xorionik gonadotropini (OXG) paydo bo‘ladi. Aynan shu gormon tufayli ajoyib dekolte bilan o‘zingizni ham, atrofdagilarni ham hayratga solishingiz mumkin. U sut bezlarining o‘sishi va rivojlanishini rag‘batlantiradi. Shuningdek, agar o‘g‘il farzand kutayotgan bo‘lsangiz, qoningizdagi erkaklar jinsiy gormoni – testosteron darajasi ko‘tariladi. Bunday o‘sish farzandingiz organizmida ushbu gormon sintezlanishi bilan bog‘liq. Farzandingiz tug‘ilganidan so‘ng esa gormon darajasi yana me’yoriga qaytadi.

Ishtaha va moddalar almashinuvi

Homiladorlikning 14-haftasida odatda, ishtaha asta-sekin tiklana boshlaydi. Ovqat borasidagi injiqliklar kamayib, homiladorlikning birinchi trimestri davomida sizni bezovta qilgan qorindagi noqulaylik yo‘qoladi. Ichingizda o‘sayotgan kichkintoy ozuqa moddalari va vitaminlarni talab qiladi. Shu sababli, siz muntazam ochlikni his qilib turasiz, ovqatlanishni “unutish”ning iloji bo‘lmaydi: kichkintoy bu haqda sizga albatta eslatib turadi. Bu davrda muntazam ravishda kuniga 3-4 mahal ovqatlanish juda muhim. Taomnomangiz turli-tuman bo‘lishi va tarkibida yetarli miqdorda oqsil bo‘lishi lozim. Chunki aynan shu davrda oqsil ko‘p miqdorda sarflana boshlaydi. U tug‘ilajak bolaning a’zolari va tizimlarining hamda rivojlanayotgan yo‘ldoshning o‘sishi uchun zarurdir.

Moddalar almashinuvi sezilarli darajada tezlashadi, chunki tanangiz o‘zini ham, o‘sib borayotgan homiladorlikni ham energiya bilan ta’minlashi kerak. Qon aylanish hajmi ortgani sababli, yurak va qon tomirlariga bu hajmni haydab berish uchun ko‘proq kuch sarflashga to‘g‘ri keladi.

Jigar ikki kishi uchun ishlay boshlaydi, chunki chaqaloq o‘zining fiziologik yetilmaganligi tufayli hali modda almashinuvini ta’minlay olmaydi.

Homiladorlik muddati kattalashgani sari moddalar almashinuvi mahsulotlari ko‘payib, buyraklarga tushadigan yuklama ham ortadi. Shuningdek, qog‘onoq suvining hajmi ham oshadi. Homiladorlikning 14 haftaligida uning hajmi taxminan 100 ml ni tashkil etadi. Taxminan har 3 soatda qog‘onoq suvining butun hajmi yangilanadi, ya’ni “ishlatilgan” suv chiqib ketib, o‘rniga yangisi keladi.

Shishlar va shishish sabablari

Homiladorlikning 14-haftasida shish haqida gap ham bo‘lishi mumkin emas. Agar shishlar paydo bo‘lsa, bu – zudlik bilan shifokorga murojaat qilishni taqozo etadigan holatdir.

Yuzingiz va tanangizda faqat o‘zingizga sezilarli bo‘lgan juda past darajadagi shishkanlik (pastozlik) bo‘lishi mumkin. U gormonlar darajasi va umuman gormonal fonning o‘zgarishi bilan bog‘liq.

Tanangiz tuzilishi bo‘yicha biroz bo‘shashib, sellyulit miqdori ham ozroq ko‘payishi mumkin. Suv ichish tartibiga rioya qilish orqali bularning barchasining oldini olsa bo‘ladi. Kun davomida yetarli miqdorda suv ichishni unutmang. Bu taxminan tanangiz vaznining har bir kilogrammiga 30 millilitrni tashkil etadi. Xohishga ko‘ra, suvga yalpiz, laym yoki limon qo‘shib ichishingiz mumkin. Shuningdek, ko‘k choy ham ichsa bo‘ladi. Shirin ichimliklar, qahva, sut, sharbatlar, kompotlar esa suyuqlikdan ko‘ra ko‘proq yeguliklar qatoriga kiradi. Ya’ni, bir stakan sharbatni ichimlik deb emas, yengil tamaddi deb hisoblash mumkin.

Suv - universal erituvchi hisoblanadi. Shu sababli, homiladorlik davrida organizmdagi suv muvozanatini saqlash juda muhimdir.

Homiladorlikning 14 haftaligi ancha xotirjam davr bo‘lib, bu muddatda aynan homiladorlik bilan bog‘liq hayot uchun xavfli holatlar deyarli kuzatilmaydi.

Xavfli holatlar ichida, ehtimol, faqat homiladorlikni to‘xtatish xavfiga e’tibor qaratish mumkin. Bu holat qorin pastidagi kuchli, to‘lg‘oqsimon og‘riqlar va jinsiy yo‘llardan qonli ajralmalar kelishi bilan namoyon bo‘ladi. Bu – zudlik bilan tibbiy yordam ko‘rsatishni talab qiladigan o‘ta xavfli holat. Agar sizda yuqorida sanab o‘tilgan alomatlardan birortasi kuzatilsa, darhol tez yordam chaqirishingiz shart.

Homilani ultratovush usuli bilan tekshirish. Skrining va ultratovush tekshiruvi homiladorlikning 14-haftasigacha, ya’ni 13 hafta-yu 4 kunlik muddatgacha o‘tkaziladi. Homiladorlikning 14 haftaligida ultratovush tekshiruvi faqat tibbiy ko‘rsatmalarga binoan, ya’ni homiladorlikka xavf soladigan biron-bir alomat (og‘riq, qonli ajralmalar va hokazo) paydo bo‘lganda amalga oshiriladi.

Homiladorlikning 14 haftaligidagi tahlillar 1130-sonli buyruq asosida o‘tkaziladi. Bu Rossiyadagi barcha akusher-ginekologlar faoliyat yuritadigan hujjat bo‘lib, unda homiladorlik bo‘yicha dispanser hisobida turgan ayol qanday tekshiruvlardan va qaysi muddatlarda o‘tishi zarurligi juda aniq belgilab qo‘yilgan.

Homilador ayol, odatda, asosiy, ya’ni birinchi skriningdan homiladorlikning birinchi trimestrida, aniqrog‘i 12-haftagacha o‘tadi. 14-haftaga kelib, u turdosh yo‘nalishlar mutaxassislari tomonidan to‘liq tekshiruv va ko‘rikdan o‘tgan bo‘lishi kerak. Homiladorlikning 14-haftasiga kelib esa faqat umumiy siydik tahlilini topshirishgina qoladi. Eslatib o‘tamiz, bu tahlil har gal shifokor ko‘rigiga, ya’ni ginekologning har bir navbatdagi qabuliga kelishdan oldin topshiriladi.

Bola va ona organizmi o‘rtasidagi aloqa

Ona va bola organizmlari o‘rtasidagi jismoniy aloqa yo‘ldosh orqali amalga oshiriladi. Yuqorida yozganimizdek, bu a’zo homiladorlikning 10-haftasidan shakllana boshlaydi va ikkinchi trimestr davomida bola bilan birga o‘sadi hamda rivojlanadi. Yo‘ldosh bachadon devoriga qon tomirlari yordamida birikadi, yo‘ldosh va chaqaloq kindik orqali bog‘lanadi. Aynan shu a’zo orqali tug‘ilajak bola ona organizmidan ozuqa moddalari, vitaminlar, mikroelementlar, gormonlar va kislorod oladi hamda u orqali o‘zining modda almashinuvi mahsulotlarini chiqarib yuboradi.

Ona va homila o‘rtasidagi hissiy bog‘liqlikning ahamiyati ham kam emas. U sizning ovozingizni, yurak urishingizni eshitadi. Tomirlardagi qon oqimining shovqini bolani juda tinchlantiradi. U sizning hissiyotlaringizga o‘tkir munosabat bildiradi, shuning uchun homilador ayol ruhiy-hissiy zo‘riqishlardan, salbiy kechinmalar va stressli vaziyatlardan saqlanishi lozim. Bularning barchasi tug‘ilajak farzandga juda salbiy ta’sir qiladi.

Ko‘p homilali homiladorlik

Ko‘p homilali homiladorlik ayol organizmi uchun katta yukdir. Bir emas, bir nechta farzand kutayotgan onaga, albatta, bo‘lajak chaqaloqlarining to‘laqonli rivojlanishi uchun ancha ichki quvvat va g‘ayrat zaxirasi kerak bo‘ladi.

Tug‘ilajak egizak farzandlar esa ona qornidayoq bir-birlari bilan muloqot qilishni va o‘zaro ta’sir o‘tkazishni o‘rganadi. Ular o‘rtasida butun umr hamroh bo‘ladigan mustahkam hissiy bog‘liqlik shakllanadi.

Ko‘p homilali ayolning organizmida ham biz yuqorida aytib o‘tgan o‘zgarishlar sodir bo‘ladi, ammo bu o‘zgarishlar ancha tezroq kechadi. Qorin tezroq o‘sadi. Bunday onalarda vazn ham biroz ko‘proq to‘planadi.

Tabiiyki, ko‘p homilali homilador ayollar shifokorning alohida nazoratida bo‘ladi. Bachadonda nechta bola borligi, ularning yo‘ldoshi ikkoviga bittami yoki har biriniki alohidami, ular bitta homila pufagida yoki har biri o‘z pufagida joylashganiga qarab ko‘p narsa belgilanadi. Bu nozik jihatlarning barchasi homilador ayolni kuzatishda va, albatta, tug‘ruq jarayonida juda katta ahamiyatga ega bo‘ladi. Egizaklar tug‘ilishi – bolalar uchun juda qiziqarli va qulay: sen bilan birga o‘ynaydigan sheriging ham dunyoga keladi. Lekin ayni paytda bu holat ayol uchun ham jismonan, ham hissiy jihatdan juda hayajonli va ko‘p kuch talab qiladigan jarayondir.

Mana, o‘n to‘rt haftadirki, yuragingiz ostida yangi hayot rivojlanmoqda. Kichkintoy jadal o‘smoqda, uning hujayralari faol bo‘linmoqda. Tanasidagi a’zo va tizimlar takomillashmoqda.

Homiladorlikning 14 haftaligida homilaning vazni taxminan 30-50 gramm, bo‘yi esa 10-12 santimetrni tashkil qiladi. Bolaning qo‘l-oyoqlari to‘liq shakllangan bo‘ladi. U faol harakatlanadi: bachadon ichida aylanadi, uning devorlaridan itariladi. Ammo siz bu qimirlashlarni hali sezmaysiz, chunki ular juda past darajada.

Uning nafaqat tanasida, balki yuzida ham mushaklari faol rivojlanmoqda. U esnashi, jilmayishi va yuzini burishtirib, turli ifodalar hosil qilishi mumkin. Yuzchasida ko‘z, burun va og‘iz shakllanib bo‘lgan. Terisi esa mayin tuk bilan qoplangan.

Bu muddatda u amniotik suyuqlikni ichiga tortib, qayta chiqarishi mumkin. Bu bilan o‘pkasi va nafas olish mushaklarini mashq qildiradi. Shuningdek, u qog‘onoq suvini yutishi va hatto uning ta’mini his qilishi ham mumkin. Uning ta’m bilish retseptorlari allaqachon ishlayapti va shirin, achchiq yoki sho‘r ta’mni ajrata oladi.

Homiladorlikning 4-haftasida ura boshlagan yuragi mustahkamlanib bormoqda va hozir u bir daqiqada 160-180 marta urmoqda. Bolaning oshqozon-ichak tizimi faol ishlay boshlagan, jigar esa allaqachon o‘t suyuqligini ishlab chiqarmoqda.

Bolaning jinsiy a’zolari shakllanishda davom etmoqda, ammo bu muddatda UTT yordamida bolaning jinsini aniq aytib bo‘lmaydi. Bunga sabab, qiz jinsli homilada klitor hali kattalashgan holatda bo‘lib, o‘g‘il bolani qiz boladan ajratish qiyin bo‘ladi.

Tug‘ilajak bolaning buyraklari siydikni filtrlashga qodir va bola qog‘onoq suviga siydik ajratadi. Eng ajablanarlisi, homiladorlikning 14 haftaligida bola eshita boshlaydi. U tashqaridagi tovushlarni: onasining ovozini, musiqani eshitadi. Endi farzandingiz bilan bemalol muloqot qilishingiz mumkin.