Homiladorlikning to‘qqizinchi haftasida nimalar sodir bo‘ladi?

Homila paydo bo‘lganidan keyingi to‘qqizinchi homiladorlik haftasi (yoki o‘n birinchi akusherlik haftasi) juda muhim davr hisoblanadi. Tez orada birinchi trimestr yakunlanadi, bu esa asosiy shakllanish nihoyasiga yetishini anglatadi: asosiy organ va tizimlar vujudga kelib, embrion homilaga aylanadi. To‘qqizinchi haftada tug‘ilajak bolada ko‘plab o‘zgarishlar yuz beradi. Uning miyasi faol rivojlanadi, suyaklari qota boshlaydi. Shu davrga kelib jinsiy tizimi ham shakllanadi, ammo tashqi jinsiy belgilar hali sezilarli bo‘lmaydi. Skrining vaqtida ona oladigan suratda u gilosdek kattalikdagi bolani ko‘radi. 

Homiladorlikning to‘qqizinchi haftasida tashqi ko‘rinishdan homiladorlik hali bilinmaydi. Ba’zan ayollar o‘z salomatligida jiddiy o‘zgarishlar sezmasligi ham mumkin. Lekin homila allaqachon paydo bo‘lgan va bo‘lajak onaning holati tug‘ilajak bolaga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Aynan shuning uchun ham bu davrda ovqatlanish ratsioniga ko‘proq vitamin va minerallar qo‘shish tavsiya etiladi. JSSTning tug‘ruqqacha parvarish ko‘rsatish bo‘yicha tavsiyalari ro‘yxatidan temir, kalsiy va foliy kislotasi preparatlari o‘rin olgan. Xullas, homiladorlikning to‘qqizinchi haftasi boshlandi. Bu paytda tashqi ko‘rinishda qanday o‘ziga xos o‘zgarishlarni payqash mumkin?

Homiladorlikning to‘qqizinchi haftasidagi qorinning holati. Hozircha u sezilmaydi: bachadon biroz kattalashgan bo‘lsa-da, qorin chiqishi uchun homila hali juda kichik. Ammo ayrim noxush alomatlar paydo bo‘lishi mumkin. Ba’zi ayollar pastki qorin tortilishi va og‘riqlar paydo bo‘lishini sezadilar. 

Homiladorlikning to‘qqizinchi haftasidagi ko‘krak holati. Ko‘kraklarda tegishga bo‘lgan sezuvchanlik ortadi, ko‘krak hajmi asta-sekin kattalashishda davom etadi. Ba’zi ayollar uchun qorinda yotish noqulay bo‘lib qoladi.

Shishlar. To‘qqizinchi hafta uchun ancha kam uchraydigan alomat bo‘lsa-da, ba’zi ayollarning oyoqlarida shish paydo bo‘lishi, bunga organizmda suyuqlik tutilishi, surunkali kasalliklar yoki asoratlar sabab bo‘lishi mumkin. Shu sababli, shishlar paydo bo‘lganda darhol mutaxassis bilan maslahatlashish lozim.

Teridagi pigmentatsiya. Bu holat hammada ham, har doim ham kuzatilmaydi. Odatda, ayolning yuzida yoki ko‘kragining yuqori qismida paydo bo‘lib, gormonal fonning o‘zgarishi bilan bog‘liq bo‘ladi. To‘q dog‘lar tug‘ruqdan so‘ng hech qanday iz qoldirmasdan yo‘qolib ketadi.

Homila o‘sishda va shakllanishda davom etadi. Bu muddatda uning boshi tana o‘lchamining deyarli yarmini egallaydi. Shunga qaramay, hozirdanoq miya asta-sekin rivojlana boshlaydi, gipofiz va miyacha shakllanadi. Shu bilan birga kelajakdagi limfa va qon aylanish tizimlari, suyak iligi shakllana boshlaydi. Yo‘ldosh hali to‘liq shakllanib ulgurmagan, ammo kelasi akusherlik haftasidayoq u ona va bolani bog‘lab turuvchi to‘laqonli “arqon”ga aylanadi. Bu bosqichda homilador ayol ta’m bilish odatlari keskin o‘zgarganini his qilishi mumkin: sevimli taomlari ko‘nglini aynitib, ilgari bemaza tuyulgan narsalarni yegisi keladi.

Bo‘lajak ona o‘zining nozik holatda ekanini bilmasligi mumkin, biroq quyidagi alomatlar homiladorlikning asosiy belgisi bo‘la oladi. Bu hissiyotlar yoqimli bo‘lmasa-da, tez orada o‘tib ketadi.

Toksikoz. Afsuski, toksikoz shunchaki ertalab ko‘ngil aynishi yoki homilador ayollarning injiqligi emas. Doimiy qusish organizmning suvsizlanishiga olib kelishi mumkin, bu holat esa ona uchun ham, bola uchun ham juda xavflidir. Shu sababli, toksikoz uzoq davom etsa, ayolning ahvolini statsionar sharoitda kuzatish uchun shifoxonaga yotqiziladi. Lekin to‘qqizinchi haftaga kelib, alomatlar odatda yengillashadi va faqat biroz ko‘ngil aynishi saqlanib qolishi mumkin.

Tez charchash. Asab tizimi ayol tanasida yuz berayotgan o‘zgarishlarga ta’sirchan bo‘lib, to‘laqonli dam olishga ehtiyoj sezadi. Shu sababli, homiladorlikning to‘qqizinchi haftasida kunduzgi uyquchanlik, doimiy charchoq hissi va dam olishga bo‘lgan istak kuzatiladi.

Peshob tez-tez kelishi. Bachadon qovuqqa bosim o‘tkazib, uning hajmini kichraytiradi. Shu sababli ayol tez-tez hojatga borish istagini his qiladi. Bundan tashqari, homilaning buyraklari hali rivojlanmaganligi tufayli, ona organizmi bu vazifani qisman o‘z zimmasiga oladi.

Ko‘p terlash va tana haroratining ko‘tarilishi. Gormonal fon o‘zgaradi, oqsil almashinuvi faollashadi: shu sababli homilador ayolda tana harorati ko‘tarilishi mumkin. Muhim eslatma: bu alomat shamollash, O‘RVI yoki gripp belgisi ham bo‘lishi mumkin. Birinchi trimestrda infeksiya yuqishi jiddiy asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin [1], shuning uchun xos alomatlar paydo bo‘lganda zudlik bilan shifokorga murojaat qilish zarur.

Bosh aylanishi holatlari. Bu alomatlar qon tomirlari tonusining o‘zgarishi bilan bog‘liq bo‘lib, odatda xavf tug‘dirmaydi. Agar bosh aylanishi haddan tashqari tez-tez takrorlansa va uzoq davom etsa, bu haqda shifokoringizga albatta xabar bering.

Ta'b bilan bog‘liq o‘zgarishlar. Ishtaha ochilib ketishi yoki, aksincha, butunlay yo‘qolishi mumkin. Bo‘r kabi iste’mol qilib bo‘lmaydigan narsalarni yeyishga moyillik organizmda ayrim moddalar yetishmasligidan dalolat beradi.

Qorindagi noqulaylik hissi. Agar qorin tortilsa-yu, ammo og‘riq sezilmasa yoki u bilinmaydigan darajada kuchsiz va kamdan-kam kuzatilsa, xavotirlanishga hojat yo‘q – bu organizmning sodir bo‘layotgan o‘zgarishlarga nisbatan tabiiy reaksiyasidir.

Bolaning ahvoli qandayligini bilishga UTT yordam beradi. Homiladorlikning birinchi trimestridagi skrining aynan to‘qqizinchi haftada o‘tkaziladi. Tekshiruv davomida shifokor bolaning rivojlanishidagi ehtimoliy nuqsonlarni aniqlaydi. Bundan tashqari, to‘liq perinatal diagnostika majmuasi ham amalga oshiriladi. Ayol, shuningdek, quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirishi lozim:

• ginekolog ko‘rigidan o‘tish;
• bo‘yi va tana vaznini o‘lchatish;
• qon, siydik va najas tahlillarini topshirish;
• boshqa mutaxassislardagi shifokorlar ko‘rigidan o‘tish (zarurat bo‘lsa);
• kardiogramma qildirish;
• qon bosimini o‘lchatish.

Bularning barchasi shifokorlarga bo‘lajak ona va bolaning holatini aniqlashga, zarur bo‘lganda davolash kursini tayinlashga yoki boshqa tavsiyalar berishga yordam beradi.

Afsuski, aynan birinchi trimestr eng “xavfli” davr hisoblanadi. Bu davrda homilaning o‘z-o‘zidan tushib qolish xavfi yuqori bo‘lgani uchun shifokorlar bo‘lajak onalarga o‘z holatlarini kuzatib borishni hamda ortiqcha stress va jismoniy zo‘riqishlardan saqlanishni tavsiya qiladi. Farzand kutayotgan ayolni qanday sezgilar hushyor torttirishi kerak?

Og‘riq sezish. Kamdan-kam kuzatiladigan va kuchsiz og‘riqlar me’yoriy holat bo‘lishi mumkin, ammo ular haqida ham shifokorga aytib qo‘ygan ma’qul. To‘qqizinchi haftada ayol organizmida jiddiy o‘zgarishlar yuz beradi. Masalan, bachadon boylamlari cho‘ziladi, ichak peristaltikasi sekinlashadi. Bunday paytda yoqimsiz spazmlarning paydo bo‘lishi tabiiy hol sanaladi. Lekin og‘riqlar tez-tez takrorlanib, o‘tkirlashsa va ayolni uzoq vaqt to‘shakda qolishga majbur qilsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish lozim.

Jigarrang ajralmalar. E’tibor berish kerak bo‘lgan xavotirli alomat. Qindan ma’lum miqdorda ajralma kelishi ham me’yoriy holat hisoblanadi. Odatda, bu shilliq bo‘lib, kamdan-kam hollarda qon aralash dog‘lar paydo bo‘lishi mumkin. Jigarrang ajralmalar kuzatilsa, darhol akusher-ginekologga murojaat qilish lozim. Agar hayz kabi qon ketishi boshlansa, bu tez yordam chaqirib, shifoxonaga borish uchun jiddiy sababdir. Eng yomon holatda, qindan jigarrang ajralmalar kelishi quyidagi muammolardan darak berishi mumkin:

• bachadon patologiyalari;
• mexanik shikastlanishlar (masalan, jinsiy yaqinlik paytida);
• progesteron yetishmovchiligi;
• homilaning rivojlanishdan to‘xtashi.

Qon ketishi yoki mavjud holat uchun xarakterli bo‘lmagan ajralmalar kelishi bilan darhol shifokorga murojaat qilish lozimligini unutmang!

Qonli ajralmalar. Bu ancha xavfliroq holat bo‘lib, odatda bu jiddiy muammolardan darak beradi. Homiladorlikning to‘qqizinchi haftasi boshida hayz kelmasligi kerak, shuning uchun qon paydo bo‘lishi yomon alomatdir. Agar qon ketishi kuchli bo‘lsa, darhol shifokor chaqiring. Agar ajralmalar kam miqdorda bo‘lsa, mutaxassis qabuliga o‘zingiz borishingiz mumkin, ammo buni kechiktirmaslik lozim.

Bo‘lajak ona hayotida ko‘p narsalar o‘zgaradi: ovqatlanish bilan bog‘liq ba’zi odatlar o‘rnini boshqalari egallaydi, kayfiyat tez-tez o‘zgarib turadi, doimiy charchoq hissi kuzatiladi. Homiladorlik muammolarsiz kechishi, farzand esa baquvvat va sog‘lom tug‘ilishi uchun shifokorlar tomonidan ishlab chiqilgan bir nechta muhim tavsiyalarga rioya qilish maqsadga muvofiqdir. Homiladorlikni rejalashtirishda bo‘lajak ota-onaning har ikkisi ham zararli odatlardan voz kechishi, imkon qadar stresslardan va zaharli moddalar bilan aloqada bo‘lishdan saqlanishi lozim. Shuningdek, homiladorlik davridagi xavflarni kamaytirishga yordam beradigan boshqa tavsiyalar ham mavjud.

To‘g‘ri ovqatlanish. Avvalo, ovqatlanish ratsionidagi oqsil miqdorini kuniga tana vaznining har bir kilogrammiga 1,1 grammgacha bo‘lgan hisobda oshirish tavsiya etiladi. Uglevodlarga bo‘lgan ehtiyoj kuniga 175 grammgacha ortadi, yog‘larning maqbul miqdori esa yakka tartibda tanlanadi [2]. Homilador ayolning taomnomasida meva, sabzavot, rezavorlar, yong‘oqlar, go‘sht, sut va dengiz mahsulotlari ko‘proq bo‘lishi lozim. Bu organizmni barcha zaruriy ozuqa moddalari bilan to‘yintirishga yordam beradi. Ammo ayrim mikroelementlar va vitaminlarni ratsionga baribir alohida qo‘shishga to‘g‘ri keladi, chunki barcha hayotiy zarur moddalarni faqat oziq-ovqat orqali olishning imkoni yo‘q. Shu bilan birga, transyog‘lar va erkin shakarlar miqdorini kamaytirish maqsadga muvofiqdir, chunki ular yo‘ldosh orqali o‘tib, nafaqat onaning, balki homilaning ham salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin [2].

Vitaminlarni tanlash. JSST homilador ayolning ovqatlanish ratsioniga temir, kalsiy va foliy kislotasini albatta kiritishni tavsiya qiladi. Bu anemiya, tug‘uruqdan keyingi sepsis, vazni kam bolalar tug‘ilishi va muddatidan oldingi tug‘uruqning oldini olish uchun zarur. Preparatlarning dozasi homilador ayol organizmining xususiyatlari, uning ovqatlanish va yashash sharoitidan kelib chiqib, individual ravishda tanlanadi. Zarurat tug‘ilganda, shifokor qo‘shimcha vitamin va minerallar qabul qilishni tayinlashi mumkin. Buning uchun u muayyan moddalar yetishmasligini aniqlashga imkon beruvchi bir qator tadqiqot va tahlillar o‘tkazishi lozim. Homiladorlikning birinchi uch oyligidagi skrining qisman shu maqsadda ham o‘tkaziladi.

Jinsiy hayot. Odatda, homiladorlikning to‘qqizinchi haftasida ayollarda jinsiy mayllik oshadi. Shu sababli, agar qat’iy tibbiy cheklovlar bo‘lmasa, jinsiy aloqaga ruxsat etiladi. Lekin bu ko‘p jihatdan ayolning shaxsan o‘ziga xos xususiyatlariga bog‘liq. Ba’zi hollarda toksikoz va doimiy charchoq hissi faol jinsiy hayotga umuman imkon bermaydi. Bu alomatlar bir necha haftadan so‘ng o‘tib ketadi, shuning uchun biroz kutsangiz ham bo‘ladi. Jinsiy yaqinlik uchun qat’iy qarshi ko‘rsatmalar quyidagilardan iborat:

• homila tushishi xavfi;
• bachadon bo‘ynining qisqarishi;
• yo‘ldoshning noto‘g‘ri joylashishi;
• qon ketishi;
• ko‘p homilali homiladorlik;
• jinsiy sherikdagi yuqumli kasalliklar.

Barcha mumkin bo‘lgan qarshi ko‘rsatmalar haqida ma’lumotni ginekolog shifokordan olish mumkin.

Jismoniy faollik. Me’yoriy jismoniy mashg‘ulotlar bo‘lajak ona va bola salomatligi uchun foydalidir. Kuch talab qiladigan mashqlar esa faqat uzoq vaqtdan beri sport bilan shug‘ullanib kelayotgan va tegishli tayyorgarlik darajasiga ega bo‘lgan ayollarga mos keladi. Bunda ham mashg‘ulotlarni murabbiy va shifokor nazorati ostida davom ettirish lozim bo‘ladi. Qolgan ayollarga esa me’yoriy yuklamalar tavsiya etiladi. Bunday hollarda yo‘ldosh tezroq rivojlanishi va yaxshiroq faoliyat ko‘rsatishi isbotlangan [3]. Shu bilan birga, har bir organizm o‘ziga xos ekanligini ham tushunish muhim. Shu sababli, jismoniy yuklama turi va uning jadalligini o‘z holati hamda ehtimoliy qarshi ko‘rsatmalarga qarab tanlash kerak. Odatda, lordozning oldini olish va shishlarni kamaytirishga qaratilgan mashqlar majmuasini davolovchi shifokor tavsiya qiladi.

Xulosa

Homiladorlikning to‘qqizinchi haftasida homila jadal rivojlanishda davom etadi, ayol organizmi esa o‘zgarishlarga yuz tutadi. Keyingi oylar osoyishta kechishi va xavflar imkon qadar kam bo‘lishi uchun bo‘lg‘usi ona muhim qoida va tavsiyalarga rioya qilishi zarur. Iloji boricha stresslardan qochish, o‘ziga dam berish va onaning holati bolaga bevosita ta’sir qilishini yodda tutish lozim.

Источники:

[1] http://metodichka.x-pdf.ru/15meditsina/99266-1-kak-rodit-zdorovogo-rebenka-metodicheskie-rekomendacii-dlya-buduschih-roditeley-metodicheskie-rekomendacii-moskva-201.php

[2] https://cyberleninka.ru/article/n/pitanie-vo-vremya-beremennosti/viewer

[3] https://books.google.ru/books?id=5d-ujTQGi10C&pg=PA25&hl=ru&source=gbs_toc_r&cad=4#v=onepage&q&f=false