Bolani tungi ovqatlantirishni qanday to‘xtatish mumkin

Chaqaloq hayotining ilk oylarida uning tunda tez-tez uyg‘onishi va och bo‘lishi tabiiy holat hisoblanadi. Ammo vaqt o‘tib, tinchsiz tunlardan holdan toygan ona bolani tunda ovqatlantirishni to‘xtatish payti kelmadimikan, ehtimol shunda chaqaloq tinchroq uxlar, deb o‘ylay boshlaydi. Agar bolaga allaqachon qo‘shimcha ovqat berilayotgan bo‘lsa va bolaning vazni ortishi yetarli darajada bo‘lsa, bu masala ayniqsa dolzarb bo‘ladi. Bunday holatlarda, u tunda ko‘pincha ochlikdan emas, balki odatlanib qolgani tufayli ovqat so‘rayotgan bo‘lishi mumkin. Ammo go‘dakning bu odatini to‘xtatish jarayoni ehtiyotkorlik bilan yondashishni talab qiladi. Ona farzandining ham jismoniy ehtiyojlarini, ham ruhiy holatini hisobga olishi lozim.

Bolalar har xil bo‘lganligi sababli, tunda ovqatlantirishni to‘xtatish uchun aniq vaqt chegarasini belgilab bo‘lmaydi. Hammasi individual holatga bog‘liq. 

JSST tavsiyalariga ko‘ra, ona suti bilan oziqlantirish ikki yoshgacha va undan ham uzoqroq davom etishi mumkin. Tunda ovqatlantirish / emizishga kelsak, bu davr mobaynida go‘dak uchun ularning ahamiyati o‘zgarib boradi.

• Hayotning ilk oylarida bolani tunda ovqatlantirish ona va chaqaloq uchun fiziologik zaruriyatdir.
• 6 oylikda ko‘pchilik go‘daklar tunda uyg‘onmasdan taxminan 6 soat davomida uxlashi mumkin, demak, tungi ovqatlantirishlar sonini asta-sekin kamaytirsa bo‘ladi. Shu bilan birga, bolaning kundalik ovqatlanish ratsioni yetarlicha xilma-xil va to‘yimli bo‘lishi muhim ahamiyatga ega.
• Bir yoshdan oshgan bolalarda tunda ovqatlanish ko‘pincha organizmning ehtiyojlaridan ko‘ra psixologik qulaylik bilan bog‘liq bo‘ladi. Agar bir yoshdan oshgan bola hali ham tunda bir necha marta uyg‘onib, ko‘krak yoki shisha so‘rasa, uni asta-sekin tungi ovqatlanishdan voz kechishga tayyorlash lozim.

Go‘dakni tunda ovqatlantirishni faqat u fiziologik jihatdan bunga ehtiyoj sezmay qolgandagina to‘xtatish lozim. Bu payt kelganini quyidagi belgilardan anglash mumkin:

• Go‘dakda vazn qo‘shish yetarli darajada, u faol va sog‘lom.
• Kunduzi to‘liq va muntazam ovqatlanadi.
• Uyg‘onganda faol emmaydi, balki ko‘krak yoki so‘rg‘ichni topib, tez orada og‘zida shu bilan uxlab qoladi, ya’ni och holda uyg‘onmaydi.
• Taxminan bir vaqtda uyg‘onadi – bu shakllangan odatdan darak berishi mumkin.

Yana bir muhim ko‘rsatkich – go‘dakning emmasdan yoki so‘rg‘ich so‘rmasdan uxlay olishi. Agar bola kechki uyquga yotqizish paytida ovqatlantirilmasa, demak, tungi uyg‘onishlarni ham asta-sekin shunday tartibga o‘tkazish mumkin.

Ba’zi vaziyatlarda go‘dakni tunda ovqatlantirishni to‘xtatish masalasini pediatr bilan muhokama qilish lozim bo‘ladi. Masalan, agar bola vazn qo‘shmayotgan, kunduzi kam ovqatlanayotgan yoki qo‘shimcha ovqatlardan bosh tortayotgan bo‘lsa, kunduzgi ovqatlanish tartibini qayta ko‘rib chiqish va tunda ovqatlantirishni kamaytirish haqida o‘ylab ko‘rish kerak.

Qo‘shimcha ovqat yaxshi qabul qilinayotgan bo‘lsa ham, yangi mahsulotlar berishni boshlagan bo‘lsangiz ham, go‘dakni birdaniga ko‘krak berishni rad etmaslik kerak. U notanish taomga moslashishi lozim, ko‘krakni emish esa uni tinchlantiradi va himoyalanganlik hissini beradi.

Cheklovlarni kiritishga shoshilmaslikning yana bir sababi – kasalliklar, tish chiqishi hamda stressli vaziyatlardir. Bularga faqat salbiy hodisalar emas, balki kuchli his-tuyg‘ularni uyg‘otadigan barcha holatlar, jumladan bola uchun g‘ayritabiiy bo‘lgan sharoitlar ham kiradi: ko‘chib o‘tish, enaganing paydo bo‘lishi, sayohatga chiqish kabilar.

• Kunduzi yetarli kaloriyali ovqat yemaslik natijasida bola tunda qorni ochganidan uyg‘onib ketadi.
• Yordamni rad etish. Ba’zida go‘dakni tunda ovqatlantirishni to‘xtatish uchun oilaning boshqa a’zolarini jalb qilish kerak bo‘lsa ham, ona qahramonlarcha hamma narsani o‘z zimmasiga oladi. Tunda bolani tanish taom hidi chiqib turmaydigan otasi yoki buvisi tinchlantirsa, bu odatdan voz kechish jarayoni yumshoqroq kechishi mumkin.
• Go‘dakni tunda ovqatlantirishni erta to‘xtatish. Tunda ovqatlantirishni 6 oylikdan oldin to‘xtatmaslik kerak – bu paytda go‘dakning ovqat hazm qilish tizimi hali uzoq tanaffuslarga tayyor bo‘lmaydi.

1. Kunduzi ovqatlantirish tartibini tuzish

Go‘dak tuni bilan to‘q bo‘lishi uchun uning kundalik ovqatlanish ratsioni to‘laqonli va xilma-xil bo‘lishi lozim. Kichkintoy bo‘tqa, o‘simlik yog‘i qo‘shilgan sabzavot pyuresi iste’mol qilishi kerak. 6 oylikdan so‘ng go‘sht pyuresi, 8 oylikdan keyin esa qaiq mahsulotlari, tvorog va baliq pyuresi berish mumkin. Kechki ovqatlanish uyqudan bir soat yoki bir yarim soat oldin bo‘lishi zarur.

2. Kechki tartibni shakllantirish

Kechki tartib ovqatlanish va uyquni bir-biridan ajratishga yordam beradi. Go‘dakni cho‘miltirish, oyoq-qo‘llari va tanasini yengil uqalash, unga kitob o‘qib berish, alla aytish kabi ketma-ket bajarilgan harakatlar bolani bo‘shashtiradi va ovqatlanish bilan bog‘liq bo‘lmagan holda yaqinlashayotgan uyqu haqida signal beradi.

3. Birinchi tungi ovqatlantirishni kechiktirib turish

Kichkintoy uyg‘onib ketsa, uni avval boshqa usullar bilan, ya’ni silash, asta-sekin tebratish, mayin ovozda alla aytish yoki erkalab shivirlash orqali tinchlantirishga urinib ko‘ring. Ko‘pincha bolalar ovqat bermasangiz ham 10-15 daqiqa ichida uxlab qoladi.

4. Tungi ovqatlantirishlar sonini asta-sekin kamaytirish

Tunda o‘tkazib yuborilgan har bir ovqatlantirish – sizning kichik g‘alabangiz. Bolangiz kechki ovqatdan keyin hali to‘q bo‘lgan dastlabki uyg‘onishlardan boshlang, chunki bu paytda uni boshqa usullar bilan tinchlantirish imkoniyati yuqoriroq. Asta-sekin tungi ovqatlantirishlar sonini kamaytirishga intiling, masalan, faqat tong oldidan bir marta ovqatlantirishni qoldiring. Sun’iy oziqlantirish orqali boqilayotgan go‘daklar uchun esa har 2-3 kechada shishadagi aralashma miqdorini 30 ml ga kamaytirish mumkin.

5. Suv berish yoki so‘rg‘ichdan foydalanishga o‘tish

Emizish yoki aralashma berish o‘rniga piyola yoki ichimlik idishidan ozgina suv bering. Suvni shishaga quymang – bu bolaning tunda emish odatini davom ettirishiga olib kelishi mumkin. Agar go‘dak hali uyg‘onmagan, lekin uyqusida bezovtalana boshlagan bo‘lsa, unga so‘rg‘ich berib ko‘ring. Uyqu barqarorlashganda, so‘rg‘ichni olib qo‘ygan ma’qul.

Tushunganingizdek, barcha go‘daklar uchun mos keladigan yagona usul yo‘q. Farzandingizning yoshi va fe’l-atvoriga qarab, aynan unga mos keladiganini tanlang. Keling, bu usullarni umumlashtirib ko‘ramiz:

• Bosqichma-bosqich qisqartirib borish. Har bir ovqatlantirish vaqtini yoki sut (ovqat) hajmini qisqartiring. Agar bolangizni ko‘krak suti bilan boqayotgan bo‘lsangiz, ko‘krakni odatdagidan biroz oldinroq olib qo‘ying. Agar shishadan ichayotgan bo‘lsa, aralashma miqdorini kamaytiring. Shuningdek, tungi ovqatlantirishlar sonini kamaytirib, ular orasidagi vaqtni uzaytiring.
• Atrofdagilardan yordam. Bola tunda uyg‘onib ketganda yoniga birinchi bo‘lib onasi emas, balki otasi yoki buvisi kelsin. Bu uyg‘onish – ovqatlanish kabi odatiy bog‘liqlikni uzishga yordam beradi.
• Yumshoq ovutish. Darrov ovqatlantirmang, avval ovozingiz, qo‘llaringiz bilan tinchlantiring Asta-sekin bunday tinchlantirish harakatlari sonini ham kamaytirib, kichkintoyning o‘zi uxlab qolishiga imkon yarating.
• Ovqatni suv bilan almashtirish. Bola uyg‘onib ketsa, avval unga suv berib ko‘ring. Ehtimol, bu uning yana uyquga ketishi uchun yetarli bo‘lar.

Bola ona suti bilan boqilayotgan bo‘lsa, tungi emizishlar ko‘pincha kuchli psixologik odatga aylanadi. Bu holatda dastlab bolani uxlatish va emizishni bir-biridan ajratish muhim – shunda chaqaloq uyquni faqat ovqatlanish bilan bog‘lamaydi. Ayni damda, kunduzi go‘dakning emish vaqtini cheklamang, toki u ham yaxshilab ovqatlana olsin, ham so‘rish refleksini qondirsin, ham siz bilan birga bo‘lsin.

Sun’iy ovqatlantirilayotgan bolalar uchun tunda ovqatlantirishni to‘xtatish jarayoni odatda osonroq kechadi. Aralashmaning hazm bo‘lish vaqti uzoqroq bo‘lganligi sababli, bolaning qorni uzoqroq vaqt to‘q turadi. Eng muhimi, aralashmaning bolaning ehtiyojlariga mos kelishi va uning miqdori bolaning vazni hamda yoshiga nisbatan yetarli ekanligiga ishonch hosil qilishdir.

Barcha urinishlarga qaramay, kichkintoy ovqatlanmasdan uxlashdan qat’iy bosh tortsa, bir necha holatlarni tekshirib ko‘rish lozim. Kunduzi unga e’tibor va taktil aloqa yetarli darajada bo‘lyaptimi? Ko‘rinmas noqulayliklar – masalan, qorin og‘rig‘i, sanchiq yoki tish yorib chiqishi kabi holatlar yo‘qmi? Ehtimol, siz biroz shoshqaloqlik qilayotgandirsiz. Ba’zida urinishlarni biroz to‘xtatib turish va 1-2 haftadan so‘ng yana harakat qilish maqsadga muvofiq. Agar siz hamma narsani to‘g‘ri qilayotganingizga va go‘dakni tunda ovqatlantirishni to‘xtatish uchun unga yetarlicha ovqat berayotganingizga shubha qilsangiz, har doim pediatr bilan maslahatlashishingiz mumkin.

Quyidagi hollarda bolalar shifokori bilan maslahatlashish zarur:

• Bola vazn yo‘qota boshlasa, yaxshi ovqatlanmasa yoki kunduzi ovqat yeyishdan bosh tortsa.
• Tunda tez-tez uyg‘onib, qattiq yig‘lasa, bolada qo‘rquv alomatlari kuzatilsa.
• Odatni o‘zgartirish jarayoni bolada uzoq muddatli stress holatini keltirib chiqarsa.

Bu belgilar professional darajadagi tashxisni talab qiladigan yashirin sog‘liq muammolariga ishora qilishi mumkin.

Shunday qilib, go‘dakni tunda ovqatlantirishni to‘xtatish – rivojlanishning muhim bosqichi bo‘lib, uni iloji boricha ehtiyotkorlik bilan amalga oshirish lozim. Har bir bola o‘ziga xos ekanligini unutmang – ba’zi bolalarga bu odatdan voz kechish uchun 2 hafta kerak bo‘lsa, boshqalariga 2 oy kerak bo‘lishi mumkin. Eng muhimi, asta-sekin harakat qilish, sabr-toqatli bo‘lish va bu jarayon farzandingiz uchun foydali ekanligiga ishonch hosil qilishdir.