4 oylik go‘dakning kun tartibi

4 oylikda chaqaloqning hayoti, u bilan birga ota-onaning hayoti ham asta-sekin tartibga solinadigan va oldindan aytib bo‘ladigan xususiyatlarga ega bo‘la boshlaydi. Bolada kun tartibi yanada barqaror shakllanadi. Kunduzi uyg‘oq bo‘ladigan davrlar uzayadi, kechasi esa u kamroq uyg‘onadi. Hali mukammal bo‘lmagan bu rejimni asrash va uni mustahkamlashga har tomonlama yordam berish muhim. Organizm aniq va tushunarli “jadval” asosida ishlaganda, chaqaloq osonroq uxlaydi, ovqatni yaxshiroq hazm qiladi va atrofida sodir bo‘layotgan voqealarga xotirjamroq munosabat bildiradi.

Ushbu maqolada 4 oylik bolaning kun tartibi qanday bo‘lishi kerakligi, unga rivojlanishning qanday xususiyatlari ta’sir ko‘rsatishi va kichkintoyning fiziologik hamda hissiy ehtiyojlarini hisobga olgan holda kun tartibini qanday tuzish mumkinligini ko‘rib chiqamiz.

4 oylik — sezilarli o‘zgarishlar yoshi. Bola atrof-muhitga faol munosabatda bo‘ladi, jismoniy va hissiy jihatdan rivojlanadi:

• Jismoniy rivojlanish. Bo‘yin, orqa va qo‘l mushaklari mustahkamlanadi. Kichkintoy boshini dadil tutadi. Ko‘pgina bolalar 4 oyligida orqa bilan qorniga ag‘darila boshlaydi, oyoqlariga tayanishga harakat qiladi, o‘yinchoqni dastasida ushlab turadi. Tug‘ma reflekslar, masalan, xartumcha, Moro refleksi asta-sekin so‘nib boradi. Bu asab tizimining yetilganligidan dalolat beradi.
• Psixoemotsional o‘zgarishlar. Chaqaloq faol g‘udullaydi, o‘ziga murojaat qilinganda tabassum qiladi, yuzlarni diqqat bilan kuzatadi. Ona va yaqinlari bilan muloqot yanada ongliroq tus oladi. Shu bilan birga, aynan shu yoshda notanish odamlarga nisbatan ehtiyotkorlik yoki hatto qo‘rquv ilk bor namoyon bo‘lishi mumkin.
• Uyqu va bedorlik. Uyquning umumiy davomiyligi sutkasiga taxminan 14-16 soatni tashkil etadi. Uyg‘oqlik davrlari 1,5–2 soatgacha uzayadi. Aniqroq uyqu sikllari shakllanadi, kunduzgi tushlar uch-to‘rtta qoladi.

Shunday qilib, 4 oylikdagi kun tartibi chaqaloqning yangi imkoniyatlari va ehtiyojlariga mos keladi.

4 oylik chaqaloq nafaqat ovqatlanadi va uxlaydi, balki faol uyg‘oq bo‘lib, o‘ziga ko‘proq e’tibor talab qiladi. Bolaning kuni aynan shu uchta asosiy mashg‘ulotdan iborat:

Oziqlantirish:

4 oylik bola uchun sutkasiga taxminan 3-4 soatlik interval bilan 5-6 marta ovqatlantirish optimal hisoblanadi. Ona suti bilan boqishda sut miqdorini baholash qiyin. Chaqaloqning o‘zini yaxshi his qilishi, vazni va bo‘yining normal o‘sishi uning yetarli ekanligini ko‘rsatadi.

Sun’iy oziqlantirishda o‘rtacha porsiya bir oziqlantirishda 150–180 ml atrofida bo‘ladi. Bunda bolaning yosh ehtiyojlari va salomatlik xususiyatlarini hisobga oluvchi formulani tanlash zarur.

Ochlikning birinchi alomatlarini - bezovtalik, emish harakatlari, ko‘krak yoki shishani qidirish, yig‘lash kabilarni o‘tkazib yubormaslik, shuningdek, chaqaloqni ortiqcha ovqatlantirmaslik muhimdir. Bu ovqat hazm qilishni buzishi va bezovtalikni tug‘dirishi mumkin.

Uyqu:

Tungi uyqu 10–12 soat davom etadi, biroq emizish uchun 1–2 marta uyg‘onish kuzatilishi mumkin. Kunduzi esa bola 40 daqiqadan 2 soatgacha davom etadigan 3–4 marta uyquga ehtiyoj sezadi.

Agar charchoq belgilarini o‘z vaqtida payqasangiz — esnash, ko‘zlarini ishqalash, faollikning pasayishi, nigohning biroz tarqoqlashishi — chaqaloqni uxlatish osonroq bo‘ladi. Agar bu lahzani o‘tkazib yuborsangiz, u ortiqcha charchab qoladi va uxlatish jarayoni cho‘zilishi mumkin.

Tungi uyqudan oldin, agar hali joriy qilmagan bo‘lsangiz, kechki odatlarni shakllantirish foydali bo‘ladi. Iliq vanna, alla yoki xira yorug‘lik bolaga bo‘shashishga va dam olishga tayyorlanishga yordam beradi.

Bedorlik va o‘yinlar:

Uyqular orasidagi uyg‘oqlik davrlari taxminan 1,5–2 soatni tashkil etadi. Bu vaqtda chaqaloq atrofida sodir bo‘layotgan voqealarga faol qiziqa boshlaydi. U buyumlarni qiziqish bilan kuzatadi, o‘yinchoqlarga qo‘l uzatadi, tovushlarga javob qaytaradi. U bilan o‘ynash, turli buyumlarni ko‘rsatish, ularning xususiyatlari va ranglarini aytib berish mumkin. Chaqaloqqa musiqa qo‘yish yoki rivojlantiruvchi gilamchada mashg‘ulotlar tashkil etish ham foydali. Biroq o‘yinlar yoshiga mos bo‘lishi muhim. Ortiqcha charchash, baland tovushlar, yorqin ranglar yoki haddan tashqari faol harakatlar tufayli yuzaga keladigan ortiqcha qo‘zg‘alish injiqliklar va uxlab qolish bilan bog‘liq muammolarga olib kelishi mumkin.

4 oylik bolaning taxminiy kun tartibi

7:00 — uyg‘onish, gigiyena muolajalari, ovqatlantirish

7:30 — bedorlik: gimnastika, muloqot, o‘yinlar

9:00 — birinchi kunduzgi uyqu

10:00 — ovqatlantirish

10:30 — bedorlik: muloqot, rivojlantiruvchi o‘yinlar

12:00 — ikkinchi kunduzgi uyqu (sayr bilan birlashtirish mumkin)

14:00 — ovqatlantirish

14:30 — bedorlik: sayr, muloqot, o‘yinlar

17:00 — uchinchi kunduzgi uyqu

18:00 — ovqatlantirish

18:30 — tinch o‘yinlar, yengil massaj

20:30 — cho‘miltirish, uyqu oldi marosimi

21:00 — ovqatlantirish

21:30 — tungi uyqu
 

4 oylik chaqaloqlar faol rivojlanadi. Ular uchun mayda motorikani rivojlantiruvchi mashg‘ulotlar foydalidir — bolaga turli tuzilishga ega o‘yinchoqlarni va ushlash uchun xavfsiz buyumlarni taklif qiling. Chaqaloqning qo‘liga shaqildoq tutqazib, uni ushlab turishga rag‘batlantirish mumkin.

Ko‘rish qobiliyati va diqqatni rivojlantirish uchun yorqin osma o‘yinchoqlar, buyumlarni ko‘z oldida sekin harakatlantirish hamda ko‘zgu mos keladi.

Kichkintoyda passiv so‘z boyligi to‘planishi, eshitish qobiliyati va kelajakdagi nutqi rivojlanishi uchun bola bilan ohangni o‘zgartirib gaplashing, ohangdor qo‘shiqlar kuylang, past ovozda musiqa qo‘ying, shaqildoq va shovqinli o‘yinchoqlardan foydalaning.

Jismoniy faollik ham muhim. Qorinda bajariladigan mashqlar orqa mushaklarini mustahkamlaydi, ag‘darilishlarga tayyorlanishga yordam beradi. Yengil gimnastika va massaj tonusni saqlaydi va to‘g‘ri rivojlanishga yordam beradi.

Emotsional aloqa uchun bolani iloji boricha ko‘proq quchoqlang, ko‘z aloqasini saqlang, uning guvillashiga javob berish va tovushlarni takrorlash orqali o‘ziga xos muloqot olib boring.

Ba’zida ota-onalar kichkintoy uchun kun tartibining ahamiyatini yetarlicha baholamaydilar yoki bolaning imkoniyatlari haqida o‘zlariga qarab fikr yuritadilar. Bu chaqaloqning ahvoliga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan keng tarqalgan xatolarga olib keladi:

• Bolaning tartibini o‘z jadvaliga moslashtirish. Ba’zan ota-onalar o‘zlarining o‘rnashib qolgan odatlarini buzishni xohlamaydilar va kichkintoyning kunini ularga mos ravishda tashkil etishga harakat qiladilar: uni kech yotqizadilar, ish yoki mehmonlar tufayli kunduzgi uyquni o‘tkazib yuboradilar. Ammo to‘rt oylik chaqaloqning organizmi hali kattalar jadvaliga tayyor emas.
• Kechasi uxlashdan oldin zich ovqatlantirish. Bola uzoqroq uxlashi uchun uni uxlashdan oldin qattiqroq ovqatlantirishga urinish xatodir. Bu qusish, noqulaylik va tez-tez uyg‘onishga olib kelishi mumkin.
• Emotsional va hissiy zo‘riqish. Yorqin yorug‘lik, baland musiqa, shovqin-suronli mehmonlar, ko‘plab yuzlar va taassurotlar charchoqqa olib keladi. Natijada chaqaloq qiyinchilik bilan uxlaydi va bezovta uxlaydi.
• Charchashning aniq belgilarini e’tiborsiz qoldirish. Ortiqcha ovqatlantirishda bo‘lgani kabi, bolani qattiqroq va uzoqroq uxlatish uchun uni ko‘proq charchatishga urinish teskari natijaga olib keladi. Bola injiqlik qiladi, uzoq vaqt uxlamaydi, qisqa muddatli asabiy uyqudan keyin esa yanada yomon kayfiyatda uyg‘onadi.

Tajribasiz yosh onaga boladagi o‘rtacha tavsiyalardan chetga chiqishlar uning individual xususiyatlari yoki allaqachon xavotir signali ekanligini tushunish qiyinmi? Agar sizda quyidagi holatlar kuzatilsa, pediatr maslahatiga murojaat qilishingiz kerak:

•  Bola kunduzi 30-40 daqiqadan ortiq uxlamaydi.
• Kechasi chaqaloq 3-4 martadan ko‘proq uyg‘onadi.
• Ovqatlantirishdan voz kechish yoki tana vaznining keskin kamayishi.
• Guvillash, tabassum, onasining ovoziga javob bermaslik, o‘yinchoqlarga qiziqishning yo‘qligi.
• Doimiy kuchli yig‘loqilik, tana tarangligi, boshni orqaga tashlash.
   

4 oylik bolaning tartibi qanday o‘zgarishini tushunish va unda qonuniyatlarni ko‘rish uchun uyqu va ovqatlantirish kundaligini yuritish foydalidir. Shunchaki bir necha kun ketma-ket bolaning soat nechada uyg‘onganini, ovqatlanganini, kunduzi necha marta va qancha uxlaganini yozib boring, so‘ngra bu yozuvlarni taqqoslang.

Marosimlar kunni oldindan aytib bo‘ladigan qiladi. Uyqu oldidan takrorlanadigan harakatlar bolada xavfsizlik hissini shakllantiradi va rejimga o‘rgatadi.

Kun tartibiga mukammal rioya qilishga intilmang: u asta-sekin shakllanadi va chetga chiqishlarga yo‘l qo‘yadi. Masalan, biror kuni bola kechasi yaxshi uxlamasligi, kunduzi esa injiqlik qilib "ko‘krakdan osilib turishi," boshqa kuni esa uzoq kunduzgi uyquga ketib, odatdagi vaqtda emizishni o‘tkazib yuborishi mumkin. Agar ular muntazam takrorlanmasa va chaqaloqning sog‘lig‘iga ta’sir qilmasa, bu normal holatlardir.

Va yana bir muhim jihat: o‘z ehtiyojlaringizni unutmang va o‘z tartibingiz iloji boricha kamroq aziyat chekishiga intiling. To‘yib uxlagan ona sabrliroq, quvnoqroq bo‘ladi, kun davomida har qanday favqulodda vaziyatlarga tayyor turadi, demak, chaqaloq ham uning yonida xotirjamroq va qulayroq bo‘ladi.